sozsoft-platform/.github/instructions/lowcode.instructions.md

Low-Code Üretim Referansı (Authoring Reference)

Bu doküman, bir yapay zekâ ajanının platformu bir geliştirici gibi kullanarak ekran ve bileşen üretebilmesi için gereken somut şemaları, alan anlamlarını, enum değerlerini ve çalışan örnekleri içerir.

• Ne yapılacağına karar verme kuralları: ai.instructions.md
• JSON kolon ve modül sözleşmelerinin tam listesi: lowcode-reference.instructions.md
• api/ kod standardı: dotnet.instructions.md
• Modül/liste ekleme prosedürü: list.instructions.md
• Neyin nerede yaşadığı: ../../README.md

Bu dosya nasıl üretileceğini anlatır; lowcode-reference.instructions.md neyin ayarlanabildiğini alan alan listeler (grid/pivot/chart JSON'ları, alan seviyesi JSON'lar, SQL kancaları, tasarımcı envanteri, mail modülü) ve §12'de Saas + Administration menülerindeki hazır gelen bütün ekranları — hangisi yeniden kullanılacak yetenek, hangisi lookup kaynağı, hangisi taklit edilecek canlı örnek. Bir komponent üretmeden önce oradaki §0 yetenek envanterini tara: platformun sunduğu bir katmanı atlamadığından böyle emin olursun.

Çelişki olursa ai.instructions.md kazanır. Buradaki her şey "kod yazmadan üretim" tarafındadır; bu dosya platformun çekirdek kodunu geliştirmek için değil, prompt ile uygulamaya yeni ekran, menü, yetki, dil anahtarı, route ve süreç eklemek içindir.

Bir istek geldiğinde çekirdek koda dokunmak değil, configs/seeds/ altına uygulamanın kendi üreteceği dosyaların aynılarını yazmak esastır — bkz. §0.

Altın kural: Ürettiğin her şey bir seed dosyasına düşmelidir. Veritabanı silinip yeniden oluşturulduğunda geri gelmeyen bir artefakt teslim edilmiş sayılmaz.

---

0. Üretim protokolü (her prompt için zorunlu)

Kullanıcı "şöyle bir ekran/form/süreç istiyorum" dediğinde uygulamayı kullanıyormuş gibi davran: Wizard'ın, Custom Components ekranının ve SQL Query Manager'ın diske yazacağı dosyaların aynılarını configs/seeds/host/ altına sen yaz. Ekranlara tıklamanın yerine geçen şey budur.

Talep iki biçimde gelir ve ikisi de aynı hatta girer:

• Yazılı tarif → §0.6'daki keşif turunu işlet, tarifi kur, onaylat.
• Ekran görüntüsü / mockup / fotoğraf → §0.7 ile önce görseli oku, sonra §0.6 turuyla görselden okunamayan boşlukları sor.

Tarif onaylanınca §0.2'deki sırayla dosyaları üret. Sıra bozulamaz: önce sorular, sonra tarif ve onay, en son dosyalar.

0.1 Yazılacak klasörler

configs/seeds/host/
├── sql/object/{Nesne}.sql        ← tablo / view / fonksiyon / prosedür  (SQL Server)
├── sql/execute/{Ad}.sql          ← bir kez çalışacak script (veri dolumu, migrasyon)
├── postgres/object|execute/…     ← aynısının PostgreSQL diyalekti (hedef PG ise)
├── crud/{EntityName}.json        ← tablonun REST uçları
├── wizard/{WizardName}.json   ← ekran + menü + yetki + dil anahtarları
└── data/{ListFormCode}.json   ← ekrandan girilen liste verisinin aynası (opsiyonel)
                                 Custom Component'ler de burada yaşar:
                                 data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json

Tenant kapsamı isteniyorsa host/ yerine tenants/{tenantId}/; iç düzen aynıdır.

0.2 Üretim sırası — bu sırayla yaz, bu sırayla çalışır

#	Adım	Dosya	Neden bu sırada
1	Tablo / view	sql/object/…	Ekranın bağlanacağı nesne önce var olmalı
2	CRUD uçları (gerekiyorsa)	crud/{Entity}.json	Custom Component'in data source'ları buna bakar
3	Custom Component (gerekiyorsa)	data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json	Wizard Custom yolunda bileşen adını arar
4	Wizard	wizard/{Ad}.json	Menü, yetki, dil anahtarı ve ListForm'u üretir
5	Alt ekranlar (varsa)	ek wizard/… dosyaları	Ana wizard'dan önceki SeededAt damgasını alır
6	Liste verisi (isteniyorsa)	data/{ListFormCode}.json	Ekran ve tablo hazır olmalı; ListForm.SeedFilePath bu yolu gösterir

Wizard.SeededAt bir bağımlılık aracıdır. Dosya adı tarih taşımaz ({WizardName}.json); WizardDataSeeder wizard/ klasörünü Wizard.SeededAt damgasına göre sıralı işler (eşitlikte dosya adı). Bir wizard başka bir wizard'ın ürettiği menüye/ListForm'a dayanıyorsa, bağımlı olanın damgası daha büyük olmalıdır. Alt form olarak kullanılacak menüsüz ekranı her zaman önce damgala.

0.3 Yazmadan önce zorunlu keşif

Uydurma. Şu üçünü mutlaka kontrol et:

1. Tablo/kolon adları — sql/object/ altındaki dosyalar ya da mevcut wizard dosyalarındaki SelectCommand. Kolon adını tahmin etme; yoksa tabloyu da sen üret.
2. Var olan menü kökü ve izin grubu — aynı modül için ikinci bir kök menü açma. Mevcut wizard dosyalarındaki MenuParentCode / PermissionGroupName değerlerini tara.
3. Dil anahtarı çakışması — LanguagesData.json ve diğer wizard dosyaları. Var olan bir anahtarın metnini seed ezmez; yanlış metinle karşılaşırsan anahtarı değiştir.

0.4 Üretim sonrası

• Değişikliklerin devreye girmesi için DB Migrate (SQL Query Manager / Wizard Manager üzerindeki buton, yetki App.Setup.Migrate) ya da migrator konteyneri (SEED=true) çalışmalı.
• Seeder idempotenttir: ekran zaten varsa dosya atlanır (§4.5). Var olan bir ekranı değiştirmek için dosyayı düzenlemek yetmez — kayıtları silip yeniden seed etmek ya da ekranı Wizard'dan EditFileName ile yeniden çalıştırmak gerekir.
• Ürettiğin dosyaları kullanıcıya tek tek listele: hangi dosya, ne üretiyor, hangi menüde görünecek, hangi yetkiyi ister.

0.5 Dosya biçimi kuralları

Kural	Değer
Kodlama	UTF-8 (BOM'suz)
JSON alan adları	PascalCase (Wizard, ListFormCode, Groups) — seeder PropertyNameCaseInsensitive okur ama dosyalar PascalCase üretilir
Custom component dosyası	Kök alanlar PascalCase; Props içindeki designer dokümanı camelCase (visualDesigner, nodes, sourceMode)
Enum'lar	Sayı olarak yazılır (§3)
GeneratedAt	ISO-8601 UTC (2026-08-26T10:15:00Z) — yalnızca bilgi amaçlı. Yalnızca crud/ ve data/ dosyalarında vardır; wizard seed dosyasında karşılığı Wizard.SeededAt alanıdır
İç içe JSON	EditorOptions, EditorScript, LookupQuery → JSON string olarak kaçışlanır
Satır sonu	LF

---

0.6 Zorunlu keşif turu — sormadan üretme

Kullanıcı bir ekran/komponent istediğinde ilk cevabın dosya değil, sorudur. Talep ne kadar kısa gelirse gelsin ("stok listesi olsun", "şöyle bir sayfa istiyorum", bir ekran görüntüsü), üretimden önce keşif turunu işlet. Tek satırlık bir talepten üretilen ekran çalışır ama kullanılabilir olmaz; eksik olan şey kodda değil, tarifte olur.

Bu, dosyanın geri kalanındaki "varsayımını yaz ve devam et" tavrının istisnasıdır ve yalnızca yeni ekran/komponent üretimi için geçerlidir. Var olan bir ekranı düzeltme, alan ekleme, hata ayıklama, açıklama isteği gibi taleplerde soru turu yoktur — doğrudan yap.

Turun kuralları

1. Soruları toplu sor. Tek tek değil, AskUserQuestion ile turda en fazla 4 soru; her sorunun 2–4 seçeneği ve önerilen bir varsayılanı olsun ((Önerilen)). Kullanıcı okumadan onaylayabilmelidir.
2. En fazla üç tur. Tur 1 iskeleti kurar (§0.6.2), Tur 2 seçilen yolun ayrıntısını alır (§0.6.3 / §0.6.4), Tur 3 yalnızca ilk iki turda ortaya çıkan açık uçları kapatır. Üçüncü turdan sonra kalan boşluk varsayımla doldurulur ve tarifte belirtilir.
3. Cevabı zaten bilinen şeyi sorma (§0.6.5). Depoda okunabilen (tablo/kolon adları, mevcut menü kökleri, yetki grupları) her şey önce aranır; soru ancak arama sonuçsuz kalırsa ya da iki makul seçenek varsa sorulur.
4. Her soru bir üretim kararını değiştirmelidir. Cevabı ne olursa olsun aynı dosyayı üreteceksen o soruyu sorma.
5. Kaçış yolu her zaman açık: kullanıcı "sen bilirsin / varsayılanlarla üret / hepsini sen seç" derse turu bitir, varsayımlarla üret ve sonunda listele. Kullanıcı baştan "soru sorma" dediyse hiç başlatma.
6. Sonunda tarifi onaylat (§0.6.6). Onay gelmeden configs/seeds/ altına dosya yazma.

Turun çıktısı kapsamı belli bir ekran tarifidir; tarifin doldurulacak katmanları lowcode-reference.instructions.md §0'daki 25 satırlık yetenek envanteridir. Turu o listeyi tarayarak kur: her katman için ya cevabı al, ya varsayılanı uygula, ya da "bu ekranda yok" de.

0.6.1 Hangi araç? — yol seçimi

Tur 1'in birinci sorusunun karşılığı budur; kullanıcı türü net söylemediyse tarife bakıp öner, tek başına karar verme:

Tarifte varsa	Yol
Kayıt listesi + ekle/düzenle/sil + filtre/arama	SQL Query Manager + Wizard (ComponentKind: 0)
Aynı verinin birden çok görünümü (pano, takvim, ağaç, grafik)	Wizard — tek dosya, birden çok layout (§9.8)
Ana kayıt + detay sekmeleri	Wizard + SubForms
Onay süreci	Wizard + WorkflowDto
Üstte KPI kartları	Wizard + Widgets
Serbest yerleşim: yan yana kartlar, özel bölümler, sihirbaz adımları, karışık bileşenler	Custom Component (ComponentKind: 1)
Var olan ekranların bir sayfada toplanması (dashboard)	Custom Component + platform düğümleri (listFormCode)
Tek kayıt üzerinde çalışan özel form (liste yok)	Custom Component + Form düğümü

Şüphede kalırsan Wizard'ı seç. Grid'e benzeyen her şey Wizard'la daha ucuz, daha yetkin ve daha bakımlıdır; Custom Component'e yalnızca yerleşim gerçekten grid/form kalıbına sığmıyorsa geç.

İki yol birlikte de kullanılır: veriyi Wizard ile ekran yap, sonra Custom Component içine platform düğümü olarak göm.

---

0.6.2 Tur 1 — her talepte sorulacak dört şey

Bu dört soru, talebin türünden bağımsız olarak sorulur; dördü de üretilecek dosya kümesini doğrudan değiştirir.

#	Soru	Neden belirleyici	Seçenekler
1	Ekran türü	Üretilecek artefaktı seçer	Liste ekranı (Wizard) · Serbest yerleşimli sayfa (Custom Component) · Tek kayıtlık form · Karma (Wizard + Custom)
2	Veri kaynağı	Tablo yoksa sql/object/ de üretilecek	Var olan tablo/view (adı?) · Yeni tablo üretilsin · Birden çok tablo → view üretilsin · Var olan bir API/endpoint
3	Kim kullanacak / hangi modül	Menü kökü, yetki grubu ve isimlendirme buradan türer	Mevcut modüllerden biri (listele) · Yeni modül
4	Kapsam	IsTenant/IsBranch/IsOrganizationUnit ve tablo ön eki	Kiracı geneli (varsayılan) · Şube bazlı · Birim ağacına göre · Host (tüm kiracılar ortak)

1. sorunun cevabı yolu belirler; belirsizse §0.6.1'deki yol tablosuna bak ve şüphede Wizard'ı öner. 2. sorunun cevabı "var olan tablo" ise adını sormadan önce sql/object/ ve mevcut wizard dosyalarını tara — bulursan sorma, doğrulat.

0.6.3 Tur 2 — List (Wizard) yolu soru seti

Sırayla tara; ekranın gerçekten ihtiyaç duyduğu satırları sor, gerisini varsayılanla geç. Sütun listesi en kritik olanıdır — onsuz üretilen ekran her zaman yeniden yazılır.

Konu	Sorulacak	Varsayılan (sorulmazsa)
Sütunlar	Hangi alanlar görünecek, başlıkları ne? Tablo varsa "şu kolonların hepsi mi, bir kısmı mı?"	Tablodaki tüm kolonlar, audit kolonları gizli
Alan tipleri	Her alan için editör: metin / sayı / tarih / onay kutusu / açılır liste / çoklu seçim / zengin metin / görsel (§0.7.3, §4.3.2)	Kolon DbType'ından türetilir
Zorunluluk ve doğrulama	Hangileri zorunlu? Aralık/desen/uzunluk kuralı olan var mı?	NOT NULL kolonlar zorunlu, başka kural yok
Lookup'lar	Açılır listeler nereden beslenecek: sabit liste mi, başka tablo mu, var olan tanım tablosu mu (ülke/para birimi/departman…)? Bağlı liste (il→ilçe) var mı?	Sabit liste; FK varsa hedef tabloya Query
Anahtar	Anahtar kolon ve tipi	Id / UNIQUEIDENTIFIER (KeyFieldDbSourceType: 9)
Görünümler	Izgara dışında hangi görünüm açılsın: kart, pivot, grafik, ağaç, gantt, takvim, kanban? Varsayılan hangisi?	Yalnız Grid
Görünüm eşlemeleri	Açılan her görünümün zorunlu alanları: ağaçta ParentId, takvimde başlangıç/bitiş, kanbanda durum kolonu (§9.8)	Görünüm açılmaz
Form düzeni	Alanlar hangi gruplara ayrılsın, grup başına kaç kolon? Popup mu satır içi mi?	Tek grup, 2 kolon, popup
Otomatik dolan alanlar	Kullanıcı/tarih/tenant dışında otomatik dolacak alan var mı? Belge numarası gerekiyor mu (§9.9)?	Audit alanları + tenant
Hesap ve koşul	Alanlar arası hesap (miktar×fiyat), koşullu kilit, seçimle dolan alan var mı (§5)?	Yok
Filtre/arama	Filtre satırı, arama kutusu, ekran üstü sabit filtre (tarih aralığı/şube/durum)?	Filtre satırı + arama açık
Özet	Altta toplam/adet satırı gerekiyor mu, hangi kolonlarda?	Yok
Aksiyonlar	Ekle/düzenle/sil dışında buton: onaya gönder, çıktı al, dış sisteme aktar, başka ekran aç? (§4.9)	Yalnız CRUD
Alt ekranlar	Kaydın altında sekme (kalemler, ekler, geçmiş) olacak mı? İlişki alanı ne?	Yok
KPI kartları	Üstte sayaç/kart şeridi olacak mı, hangi sayılar?	Yok
Onay süreci	Kayıt onaya düşecek mi? Kim onaylayacak (rol/kullanıcı), kaç adım?	Yok — onaycı asla varsayılmaz, sorulur
Koşullu renklendirme	Duruma göre renklenecek satır/hücre var mı?	Yok
Yetki	Ayrı rol kırılımı gerekiyor mu, yoksa tek yetki ailesi yeterli mi?	{MenuCode} + standart son ekler
Menü	Hangi kök menünün altına, hangi sıraya, hangi ikonla?	Modülün kök menüsü, max(Order)+1
Dil	Menü/başlık/alan metinlerinin TR ve EN karşılıkları	Türkçeden çevrilir

0.6.4 Tur 2 — Custom Component yolu soru seti

Serbest yerleşimde tarif, sayfanın bölgeleri üzerinden çıkarılır. Ekran görüntüsü varsa önce §0.7 ile oku, sonra buradaki boşlukları sor.

Konu	Sorulacak	Varsayılan (sorulmazsa)
Sayfa iskeleti	Kaç bölge var, nasıl dizilmiş? (üst şerit / tek kolon / iki kolon + kenar panel / sekmeli)	Tek kolon PageContainer
Bölge içerikleri	Her bölgede ne var: kart, form, liste, grafik, pano, metin, buton grubu?	— (sorulmadan geçilemez)
Hazır ekran gömme	Bölgelerden biri var olan bir ListForm ekranı mı? (öyleyse platform düğümü + listFormCode, primitiflerden kurma)	Sorulur
Form bölgesi	Tek kayıt üzerinde çalışan bir form var mı? Hangi alanlar, hangi uçlar (select/insert/update/delete), anahtar nereden gelir (query/route)?	Form yok
Veri kaynakları	Her bölge veriyi nereden alır: CRUD endpoint mi, Custom Endpoint mi, var olan bir API mi?	CRUD endpoint üretilir
Filtreler	Bölge verisi neye göre süzülür: sabit değer, URL parametresi, başka bölgedeki seçili kayıt? (§10.4 · reference)	Süzme yok
Etkileşim	Tıklama/seçim/kaydetme sonrası ne olsun: başka bölge yenilensin, sayfa açılsın, uyarı çıksın? (§7.8)	Yok
Durum ve boşluk	Veri yokken, yüklenirken, hata alındığında ne görünsün?	Standart boş/yükleniyor durumu
Yetki	Bölge bazlı gizleme gerekiyor mu? Hangi bölge hangi yetkiyle?	Sayfa yetkisi
Route ve menü	Sayfanın adresi ne olsun, menüde nerede dursun?	/admin/{kebab-ad}, modül kök menüsü
Bağımlılık	Sayfa başka bir custom component'i kullanacak mı?	Yok
Mod	Tasarımcıda düzenlenebilir kalsın mı (Visual), yoksa yerleşim tasarımcıya sığmıyor mu (Code)? (§7.1.1)	Visual

Yeniden kullanım sorusu her Custom talebinde sorulur: istenen bölgelerden biri Wizard'la daha ucuza çözülüyorsa bunu söyle ve karma yolu öner (veriyi Wizard ile ekran yap, Custom Component içine platform düğümü olarak göm). Custom Component'i, yerleşim gerçekten grid/form kalıbına sığmadığı için seç — "daha esnek olur" diye değil.

0.6.5 Sormadan geçilecekler

Soru turu bir anket değildir. Aşağıdakiler sorulmaz, uygulanır ve tarifte tek satırla bildirilir:

Konu	Neden sorulmaz
Tenant + audit kolonları (Id, TenantId, CreationTime, CreatorId, LastModificationTime, LastModifierId, IsDeleted, DeletionTime, DeleterId)	Yeni tabloda varsayılan; kullanıcı "audit yok" demedikçe eklenir
Metinlerin EN + TR olması, dil anahtarı üzerinden verilmesi	Platform sözleşmesi
İsimlendirme (ListFormCode, menü kodu, yetki adları, dosya adları)	§2'den türer
Seed dosyası yazılıp yazılmayacağı	Her artefakt seed'lenir (§0.2)
Route kaydı açılıp açılmayacağı	List statik route kullanır, Custom RoutePath'ten türer (§9.7)
Parametreli SQL kullanımı, yetki kontrolü, tenant izolasyonu	Tartışmaya açık değil
Depoda okunabilen tablo/kolon/menü/yetki adları	Önce ara, bulduğunu doğrulat, sıfırdan sorma
Var olan bir tanım tablosunun (ülke, para birimi, departman, ünvan, birim) yeniden üretilip üretilmeyeceği	Üretilmez; mevcut tabloya lookup bağlanır (reference §12.5)

Buna karşılık her zaman sorulacak üç şey vardır, çünkü yanlış varsayım geri dönülmez sonuç üretir: hangi tabloya yazılacağı, kimin onaylayacağı (onay süreci varsa) ve hesap/iş kuralının formülü.

0.6.6 Ekran tarifi ve onay

Turlar bitince tarifi tek blok hâlinde göster ve onay iste. Kullanıcının cevapladığı satırlar olduğu gibi, varsayılanla doldurulanlar (varsayılan) işaretiyle yazılır — böylece kullanıcı neyi onayladığını görür.

Amaç          : Ne işi görüyor, kim kullanıyor
Yol           : Wizard (ComponentKind 0) | Custom Component (ComponentKind 1) | karma
Veri kaynağı  : Tablo/view adı · yoksa "üretilecek" + hangi kolonlarla
Anahtar       : Kolon + tip (DbType numarası)
Sütunlar      : Alan → editör tipi → zorunlu mu → lookup kaynağı        (List yolu)
Bölgeler      : Bölge → bileşen → veri kaynağı → filtre                 (Custom yolu)
Layout(lar)   : Grid / Card / Pivot / Chart / Tree / Gantt / Scheduler / Todo + varsayılan
Form düzeni   : Gruplar ve kolon sayısı, düzenleme modu
Otomatikler   : Varsayılan değerler, numaratör, hesaplar (EditorScript)
Doğrulama     : Alan kuralları + sunucu tarafı kontrol
Aksiyonlar    : Toolbar ve satır butonları, ne yapıyorlar
Alt ekranlar  : Ana-detay sekmeleri + ilişki alanları
Widget'lar    : Üstteki KPI kartları ve sorguları
Akış          : Onay adımları ve onaycılar
Otomasyon     : Zamanlanmış iş / bildirim / mail gerekiyor mu
Menü          : Üst menü, sıra, ikon
Yetki         : Grup adı + kimde hangi yetki
Eklemeler     : Hangi ui bileşenine hangi olay/prop/küçük yetenek eklenecek (§7.3) — yeni bileşen yok
Kapsam        : IsTenant / IsBranch / IsOrganizationUnit
Dil           : EN + TR metinler
Üretilecek    : Dosya listesi (§0.1 klasörlerine göre)

Onaydan sonra §0.2'deki sırayla üret. Üretim bittiğinde dosyaları tek tek listele: hangi dosya, ne üretiyor, hangi menüde görünecek, hangi yetkiyi ister — ve tarifte (varsayılan) kalan satırları "şunları ben seçtim, değiştirmek ister misin?" diye ayrıca hatırlat.

0.7 Görselden üretim (ekran görüntüsü / mockup)

Kullanıcı tarif yerine bir fotoğraf, ekran görüntüsü ya da mockup gönderdiğinde keşif turu iptal olmaz, kısalır: görsel, Tur 2 sorularının çoğunu cevaplar. Önce görseli oku ve tarifi doldur; sonra §0.6 turunu yalnızca görselden okunamayan boşluklar (§0.7.4) için işlet. Görseli tahmine değil, gördüğün öğelere dayandır.

0.7.1 Görseli okuma sırası

1. Sayfa iskeleti — kaç bölge var? Üstte KPI şeridi, ortada liste, sağda panel, altta sekme?
2. Ana bölge ne? Tablo mu, kart ızgarası mı, pano mu, takvim mi, form mu?
3. Araç çubuğu — hangi butonlar var, ne yazıyorlar, ikonları ne?
4. Sütunlar — başlıklar, hizalama, biçim (para, tarih, yüzde), rozet/renkli durum hücreleri.
5. Filtre/arama — başlık altı filtre satırı, arama kutusu, tarih aralığı seçicileri.
6. Form alanları — kontrol tipleri ve kolon düzeni (kaç kolon, hangi alan kaç sütun kaplıyor).
7. Satır aksiyonları — satır sonundaki ikonlar.
8. Durum göstergeleri — onay adımları, ilerleme çubukları, etiketler.

0.7.2 Görsel öğe → artefakt eşlemesi

Görselde gördüğün	Karşılığı
Başlık satırı + veri satırları olan tablo	Grid layout
Kart ızgarası	Card layout
Dikey kolonlar + sürüklenebilir kartlar	Todo (Kanban) layout · TodoOptionDto.StatusExpr
Ay/hafta takvimi, saat çizelgesi	Scheduler layout
Yatay zaman çubukları, bağımlılık okları	Gantt layout
Girintili ağaç, açılır düğümler	Tree layout
Satır/sütun kesişimli özet tablo, ara toplamlar	Pivot layout
Çubuk/çizgi/pasta grafik	Chart layout · SeriesJson
Üstte sayı gösteren küçük kutular	Widgets (WidgetEditDto)
Kaydın altında sekmeler (Kalemler, Ekler, Geçmiş)	SubForms
Araç çubuğundaki özel buton	CommandColumnJson · ButtonPosition: 1
Satır sonundaki ikon	CommandColumnJson · ButtonPosition: 0
Başlık altındaki filtre satırı	FilterRowJson
Sağ üstteki arama kutusu	SearchPanelJson
"Sürükleyip gruplayın" şeridi	GroupPanelJson
Üstte ek filtre çubuğu (tarih aralığı, şube seçimi)	ExtraFilterJson
Sayfalama şeridi	PagerOptionJson
Renkli durum rozeti	ColumnStylingJson / ColumnCssClass
Onayla / Reddet butonları	WorkflowJson (otomatik gelir, elle tanımlama)
Yan yana bağımsız bölümler, karışık yerleşim	Custom Component · FlexRow + düğümler

0.7.3 Görseldeki kontrol → EditorType

Görselde	EditorType	Ek
Tek satır metin kutusu	dxTextBox
Çok satırlı kutu	dxTextArea	autoResizeEnabled
Sağında ok olan açılır liste	dxSelectBox	lookup zorunlu
İçinde etiket/çip olan açılır liste	dxTagBox	lookup zorunlu
Büyüteçli seçim + tablo açılıyor	dxGridBox / dxLookup	columns
Onay kutusu	dxCheckBox
Aç/kapa anahtarı	dxSwitch	switchedOnText
Yan yana yuvarlak seçenekler	dxRadioGroup	layout: horizontal
Takvim ikonlu alan	dxDateBox
İki tarihli aralık alanı	dxDateRangeBox
Artı/eksi oklu sayı	dxNumberBox	format.precision
₺ 1.250,00 biçimli alan	dxNumberBox	format.type: currency
% biçimli alan	dxNumberBox	format.type: percent
Renk kutucuğu	dxColorBox
Kalın/italik araç çubuklu alan	dxHtmlEditor	toolbar.items
Kaydırıcı	dxSlider / dxRangeSlider	min, max
Görsel küçük resmi / yükleme alanı	dxImageViewer / dxImageUpload	accept, maxFileSize
Gri, tıklanamaz alan	ilgili editör + EditorOptions: {"readOnly": true}
Kırmızı yıldızlı etiket	IsRequired: true

0.7.4 Görselden okunamayacak şeyler

Bunlar bir ekran görüntüsünde görünmez; varsayımını yaz ve bildir:

Bilgi	Varsayılan davranış
Tablo/kolon adları	Görünen başlıklardan PascalCase kolon adı türet, tabloyu sql/object/ altında sen üret
Anahtar alan ve tipi	Id / UNIQUEIDENTIFIER (KeyFieldDbSourceType: 9)
Lookup'ların kaynağı	Az sayıda sabit seçenek görünüyorsa StaticData, kod/isim çifti gerektiren yerlerde Query
Tenant/şube kırılımı	IsTenant: true (§CLAUDE varsayılanı)
Yetki grubu ve menü kökü	Ekranın ait olduğu modülden türet, kullanıcıya sor değil bildir
Dil metinleri	Görseldeki dilde yaz, diğer dile çevir; ikisi de doldurulur
Onaycılar	Yer tutucu bırak (<roleOrUserId>) ve kullanıcıya sor — bu, sorulması gereken bir şeydir
İş kuralları (hesap, koşul)	Görselde formül görünmüyorsa EditorScript yazma; sor

0.7.5 Görsel için de aynı protokol

Görselden çıkardığın tarifi §0.6.1'deki yol tablosuna sok, görselden okunamayan boşlukları §0.7.4 + §0.6 turuyla sor, tarifi §0.6.6 ile onaylat, sonra §0.2'deki sırayla dosyaları üret. Görsel bir "tasarım sözleşmesi" değildir: platformun kendi bileşenleriyle en yakın karşılığı üretilir, piksel taklidi yapılmaz. Görseldeki bir öğenin platformda karşılığı yoksa bunu üretim sonunda açıkça yaz.

---

0.8 Çerçeve sınırı — uygulama kendini geliştirir, dışına çıkmaz

Platform kendi mekanizmalarıyla büyür; çerçevenin dışına çıkan her talep üretimden önce kullanıcıya sorulur ve yalnızca onayla yapılır. "Yapılamaz" cevabı yoktur, "sormadan çerçeve dışına çık" da yoktur.

Çerçeve içi — sormadan yapılır (keşif turu tarifinde gösterilir, onay tarifle gelir):

Alan	Örnek
Seed artefaktları	Wizard, custom component (visual/code modu), crud/, SQL nesneleri (tablo/view/SP/fonksiyon), Custom Endpoint, Dynamic Service, BackgroundWorker, bildirim türü/kuralı, dil anahtarı, yetki kaydı
Mevcut bileşeni genişletme	Kullanılan bir ui bileşenine eksik olay / prop / küçük yetenek ekleme (§7.3 notu) — komponentin %70'i hazır araçlarla kuruluyorsa kalanı bu eklemelerle tamamlanır; componentProps.json girdisini tamamlama
Mevcut sözlüğü genişletme	Yeni EditorScript tarifi (scriptRecipes.ts ↔ Domain.Shared/Editors birlikte), yeni EditorOptions anahtarı, yeni DefaultValue token'ı — geriye dönük uyumlu olmak şartıyla
Tasarımcı sözleşmesi	Var olan düğüme prop/varsayılan ekleme, yeni Script Builder tarifi

Çerçeve dışı — önce sor, onay olmadan dokunma:

Alan	Örnek
Yeni React bileşeni / sayfası	Yeni ui bileşeni, yeni toolbox ailesi, EXCLUDED_COMPONENTS değişikliği, views/ altına elle sayfa, Developer Kit menüsüne yeni ekran, var olan bileşeni yeniden yazmak ya da mevcut davranışını değiştirmek
Çekirdek motor	ListForm runtime, seeder'lar, codeGenerator.ts, yetki/kimlik altyapısı, DataSourceManager, dispatcher/derleyici (CustomEndpointAppService, DynamicServiceCompiler)
Backend şeması	Yeni ABP modülü/entity/migration, platform tablolarında ({Önek}_{H|T|B}_{Ad} — reference §12.1) kolon değişikliği, TableNameEnum/TableNameResolver değişikliği, DTO/JSON kolon sözleşmesini bozan değişiklik
Bağımlılık	Yeni NuGet/npm paketi, sürüm yükseltme
Sabit yapılar	MenusData.json → Routes, PlatformConsts içindeki mevcut değerlerin değişmesi
Dış dünya	Yeni harici entegrasyon, yeni bağlantı tipi, üçüncü taraf servis

Sorma biçimi: çerçeve içinde yapılabilen her şeyi önce bitir, sonra tek soruda AskUserQuestion ile sor — neden konfigürasyon/seed yolu yetmiyor (bir iki cümle), en küçük hangi değişiklik yeter, hangi dosyalara dokunacak, geri alma nasıl olacak. Seçenekler arasında daima "çerçeve içinde daraltılmış çözüm" alternatifi de bulunsun. Onay gelmeden api/ ya da ui/ altında çerçeve dışı bir satır yazılmaz; onay bir talebe özeldir, sonraki talebe taşınmaz.

1. Hangi istek → hangi artefakt

İstek	Üretilecek artefakt	Bölüm
"X tablosunun listesi/ekranı olsun"	Wizard seed dosyası (ComponentKind: 0)	4
"Şu alanı otomatik hesaplasın / şarta göre kilitlensin"	EditorScript (Script Builder tarifi)	5
"Alan şu formatta / maskeyle görünsün"	EditorOptions (Options Builder)	6
"Ekran bir tablodan değil, birleştirilmiş veriden beslensin"	SQL View Designer → View + Wizard	8
"Serbest yerleşimli bir sayfa / dashboard / özel form"	Custom Component + Wizard (ComponentKind: 1)	7
"Bir tabloya REST API açalım"	CRUD Endpoint	9
"Elle yazdığım bir SQL'i API olarak açalım"	Custom Endpoint	9.2
"API'de iş mantığı/hesap/entegrasyon lazım"	Dynamic Service	9.3
"Onay süreci olsun"	WorkflowDto + workflow kriterleri	4.7
"Ana-detay ekranı"	SubForms	4.6
"Üstte KPI kartları"	Widgets	4.6
"Alan otomatik dolsun (kullanıcı, tarih, tenant, sorgu sonucu)"	*FieldsDefaultValueJson	4.3.5
"Belge/sipariş numarası otomatik üretilsin"	Sequence kaydı + varsayılan değer	9.9 · 4.3.5
"Bağlı açılır listeler (il → ilçe)"	LookupJson cascade alanları	4.3.4
"Şu koşuldaki satır renkli olsun"	ColumnStylingJson	4.3.7
"Ekranın üstünde tarih/şube/durum filtresi"	ExtraFilterJson	4.3.8
"Kayıt kurallara uymadan kaydedilmesin"	ValidationRuleJson (+ sunucu tarafı SQL kontrolü)	4.3.6
"Kaydederken/silerken ek SQL çalışsın (stok, log, durum)"	*BeforeCommand / *AfterCommand	4.8
"Şu iş her gece / her 5 dakikada çalışsın"	BackgroundWorker kaydı + stored procedure	9.10
"Şu olayda bildirim gitsin"	Notification Type + Rule	9.11
"Fatura/teklif/iş emri çıktısı"	Rapor şablonu (ya da hazır DynamicGrid)	9.12
"Ayar ekranından açılıp kapansın"	Setting Definition	9.14
Hiçbiri yetmiyorsa	Dynamic Service → en son çare kod	ai.instructions.md §4

---

2. İsimlendirme sözleşmesi

Tutarlılık zorunludur; menü, route, yetki ve dil anahtarı aynı kökten türer.

Kapsam: Buradaki isimlendirme ve dosyanın genelindeki kod standartları (parametreli SQL, yetki sözleşmesi, EN+TR dil anahtarı, seed zorunluluğu, tenant izolasyonu) artefakt türünden bağımsızdır — Menu, Route, Wizard, ListForm, ListFormField, Custom Component, CRUD/Custom Endpoint, Dynamic Service, SQL nesnesi, Sequence, BackgroundWorker, Notification… hangisini üretirsen üret aynı kurallar geçerlidir. "Bu küçük bir yardımcı kayıt" diye standart dışına çıkma.

Şey	Kalıp	Örnek
Tablo	{Modul}_T_{Entity}	Mrp_T_Order
View	{Modul}_V_{Ad}	Mrp_V_OrderSummary
ListFormCode	App.{Modul}.{Liste}	App.Mrp.Orders
MenuCode	ListFormCode ile aynı	App.Mrp.Orders
Üst menü kodu	App.{Modul}	App.Mrp
Yetki grubu	App.{Modul}	App.Mrp
Yetkiler	{MenuCode} + .Create/.Update/.Delete/.Export/.Import/.Note	App.Mrp.Orders.Create
Dil anahtarı (menü/başlık)	{MenuCode}	App.Mrp.Orders
Dil anahtarı (alan)	App.Listform.ListformField.{Alan}	App.Listform.ListformField.OrderNo
Route (List)	/admin/list/{ListFormCode} — statik :listFormCode route'u karşılar, DB'ye kayıt yazılmaz	/admin/list/App.Mrp.Orders
Route (Custom)	Bileşenin RoutePath değeri; route doğrudan bundan üretilir	/admin/order-board
Wizard seed dosyası	{WizardName}.json	Orders.json
Custom component seed	{Name}.json	OrderBoard.json
CRUD endpoint seed	{EntityName}.json	Mrp_T_Order.json

Kapsam klasörü: host bağlamında configs/seeds/host/…, tenant bağlamında configs/seeds/tenants/{tenantId}/…. Çözüm her zaman SeedPathResolver üzerinden yapılır; yol elle kurulmaz.

---

3. Ortak enum değerleri (seed dosyalarına sayı olarak yazılır)

ComponentKind (WizardComponentKindEnum) — 0 List · 1 Custom

SelectCommandType — 1 Table · 2 View · 3 TableValuedFunction · 4 Query · 5 StoredProcedure

LookupDataSourceType — 1 StaticData · 2 Query · 3 WebService

CustomValueType (FieldCustomValueTypeEnum) — 1 Value · 2 CustomKey · 3 DbQuery · 4 QueryParams · 5 Sequence (§4.3.5)

SortMode (UiGridSortModeEnum) — 1 Single · 2 Multiple · 3 None

ButtonPosition (UiCommandButtonPositionTypeEnum) — 0 CommandColumn (satır sonu) · 1 Toolbar (§4.9)

ValidationRule.Type (UiColumnValidationRuleTypeEnum) — seed'e metin olarak yazılır: required numeric range stringLength custom compare pattern email async (§4.3.6)

WorkerType (WorkerTypeEnum) — 1 MailQueueWorker · 2 SqlWorker · 3 NotificationWorker · 4 SessionCleanupWorker · 5 BackupWorker (§9.10)

ResetPeriod (SequenceResetPeriod) — 0 None · 1 Yearly · 2 Monthly · 3 Daily · 4 Hourly · 5 Minutely (§9.9)

DataSourceType (DataSourceTypeEnum) — 1 Mssql · 2 Postgresql

AuthorizationType (AuthorizationTypeEnum) — 0 Deny · 1 Read · 2 Create · 3 Update · 4 Delete · 5 Export · 6 Import

ListFormCustomizationType (ListFormCustomizationTypeEnum) — 1 UserUiFilter · 2 GridState · 3 ServerJoin · 4 ServerWhere. Kullanıcının kaydettiği filtre ve grid tercihinin nerede durduğunu belirler; seed dosyasına yazılmaz.

Metin sabiti olan "enum"lar — bunlar enum değil const string'tir, seed'e metin yazılır:

Sabit	Değerler
ListFormType (ListFormTypeEnum)	List · Form · Chart
SubForms[].TabType (ListFormTabTypeEnum)	List · Card · Tree · Gantt · Scheduler · Todo · Form · Chart · Pivot
DefaultLayout	grid · card · pivot · chart · tree · gantt · scheduler · todo (küçük harf)

DbSourceType / KeyFieldDbSourceType (System.Data.DbType):

#	Ad	SQL karşılığı
1	Binary	binary, varbinary, image
2	Byte	tinyint
3	Boolean	bit
5	Date	date
6	DateTime	datetime, datetime2, smalldatetime
7	Decimal	decimal, numeric, money
8	Double	float, real
9	Guid	uniqueidentifier
10	Int16	smallint
11	Int32	int
12	Int64	bigint
16	String	nvarchar, varchar, nchar, char, text
17	Time	time
25	Xml	xml
27	DateTimeOffset	datetimeoffset

Editör tipleri (EditorType2) — 21 tip, alana metin olarak yazılır. DevExtreme'den gelenler: dxAutocomplete, dxCalendar, dxCheckBox, dxColorBox, dxDateBox, dxDateRangeBox, dxDropDownBox, dxHtmlEditor, dxLookup, dxNumberBox, dxRadioGroup, dxRangeSlider, dxSelectBox, dxSlider, dxSwitch, dxTagBox, dxTextArea, dxTextBox. Platformun kendi editörleri (PlatformEditorTypes): dxGridBox, dxImageViewer, dxImageUpload (+ dxTagBox platform tarafında da özel işlenir).

Tuzak: PlatformConsts.EditorTypes.dxLookup sabiti bozuk bir metin taşır ("dxHtmlEdidxLookuptor"). Hiçbir yerde kullanılmadığı için etkisi yoktur, ama C# seeder yazarken bu sabiti kullanma; EditorType2 = "dxLookup" diye düz metin yaz. Diğer 20 sabit doğrudur.

Tip seçimi kuralı: Boolean → dxCheckBox/dxSwitch, tarih → dxDateBox, sayı → dxNumberBox, FK/lookup → dxSelectBox (az kayıt) veya dxGridBox/dxLookup (çok kayıt/çok kolon), çok değerli FK → dxTagBox, uzun metin → dxTextArea, HTML → dxHtmlEditor. Her editörün kendine özgü seçenekleri için §4.3.2.

---

4. Artefakt A — ListForm ekranı (Wizard seed dosyası)

Konum: configs/seeds/{kapsam}/wizard/{WizardName}.json (dosya adında tarih yoktur) Okuyan: WizardDataSeeder · Yazan: ListFormWizardAppService ve WizardSeedSynchronizer

4.1 Dosya iskeleti

{
  "Wizard": {                  // yalnızca ekrandan üretilemeyen bilgiler — 4.2
    "ComponentKind": 0, "WizardName": "Tags", "SeededAt": "2026-09-01T09:03:00",
    "WizardCode": "App.Prj.Tags", "CustomComponentName": "",
    "PermissionGroupName": "App.Prj", "DataSourceConnectionString": "", "ModuleId": "Prj",
    "Menu":     { "MenuCode": "…", "MenuOrder": 2, "MenuUrl": "…", "MenuIcon": "…",
                  "MenuParentCode": "…", "MenuParentIcon": "…" },   // "CreateMenu": false ise eklenir
    "Language": { "MenuEn": "…", /* Menu/Title/Desc/MenuParent/PermissionGroup · EN + TR */ },
    "Groups":   [ { "Items": [ { "FieldName": "…", "CaptionName": "…",
                                 "En": "…", "Tr": "…" } ] } ]
  },
  "ListForm": { /* GridOptionsEditDto — ekranın kendisi, ListForm detayıyla aynı sözleşme */ },
  "Fields": [ /* ColumnFormatEditDto — alanlar, alan detayıyla aynı sözleşme */ ],
  "IsDeletedField": true,      // tabloda IsDeleted var mı (soft delete)
  "IsCreatedField": true,      // tabloda CreatorId var mı (audit)
  "InsertedRecords": {         // bu çalıştırmanın GERÇEKTEN yarattığı kayıtlar
    "LanguageKeys": [], "PermissionGroupNames": [], "PermissionNames": [],
    "MenuCodes": [], "DataSourceCodes": []
  }
}

Wizard bölümü yalnızca ekrandan üretilemeyen bilgileri taşır (menü, yetki, dil metinleri, bileşen yolu, alan başlıklarının dil karşılıkları); ListForm/Fields içinde karşılığı olan hiçbir alan orada tekrar edilmez (§4.2).

ListForm + Fields ekranın tek gerçeğidir. Seeder ekranı bu iki bölümden kurar; Wizard bölümünden yalnızca menü, yetki, dil anahtarları ve veri kaynağı üretilir. Ekran ListForm detayından (liste ayarları, alan ayarları, JSON satır editörleri) düzenlendiğinde sunucu aynı dosyanın ListForm/Fields bölümlerini ve Wizard bölümündeki karşılıklarını geri yazar (WizardSeedSynchronizer); böylece wizard yeniden deploy edildiğinde tasarımcıdaki iş kaybolmaz. Elle bu dosyayı yazarken ListForm/Fields bölümlerini uydurma — wizard'ı deploy et, dosyayı sunucu üretsin.

InsertedRecords silme sözleşmesidir: wizard silindiğinde yalnızca burada listelenen kayıtlar silinir, paylaşılan kayıtlara (var olan izin grubu, var olan üst menü) dokunulmaz. Elle dosya yazarken buraya var olan bir kaydı koyma — silme onu da götürür.

4.2 Wizard bloğu — alan alan

Wizard bloğu yalnızca ekranın sözleşmesinden üretilemeyen bilgileri taşır: menü, yetki, dil metinleri, bileşen yolu ve alan başlıklarının iki dilli karşılıkları. Ekrana ait olan her şey (veri kaynağı, select komutu, anahtar alan, kırılım bayrakları, düzen/görünüm bayrakları, düzenleme izinleri, görünüm option blokları, alt formlar, widget'lar, iş akışı, alan tanımları) ListForm/Fields bölümlerindedir ve dosyaya ikinci kez yazılmaz.

Dosyada wizard alanları üç başlık altında toplanır — Menu (menü kaydı), Language (dil metinleri), Groups (alan başlıklarının dil karşılıkları); geri kalanı kök seviyededir. Gruplama ile ListFormCode → WizardCode ve MenuParentModuleId → ModuleId adlandırmaları yalnızca dosya biçimidir; C# sözleşmesi (ListFormWizardDto) düzdür ve dosya okunurken düzleştirilir (WizardSeedFileDto.FromSeedJson ↔ ToSeedJson). Aşağıdaki tablolar C# alan adlarını kullanır.

Aşağıdaki tablolarda [ListForm] işaretli alanlar istek girdisidir: sihirbaz bunları POST eder, sunucu ekranı bunlardan üretir, ama seed dosyasında ListForm bölümündeki karşılıkları saklanır. Dosya okunurken bu alanlar ListForm/Fields üzerinden geri doldurulur (WizardSeedFileDto.FromSeedJson), dolayısıyla wizard'ı okuyan kod tam nesneyi görür.

Kimlik ve yol

Alan	Anlam
ComponentKind	0 List (varsayılan) · 1 Custom. Dosyadaki ilk alan olmalı.
WizardName	Dosya adının ({WizardName}.json) ve export zip adının kaynağı.
SeededAt	İlk deploy anı; seeder dosyaları bu damgaya göre sıralar. Sunucu üretir, düzenlemede korunur.
ListFormCode	Ekranın kodu; route, yetki adları ve dil anahtarları bu koddan türer. Dosyada WizardCode adıyla, üçüncü sırada yazılır.
MenuCode	Menü kaydının kodu; yetki adlarının kökü de budur.
MenuUrl	List'te /admin/list/{MenuCode} hesaplanır; Custom'da bileşenin RoutePath'i yazılır.
CustomComponentName	Yalnızca Custom yolunda; bağlanacak bileşenin adı.
EditFileName	Yalnızca istek girdisi: doluysa güncellemedir, sunucu önce eski dosyayı ve ürettiği kayıtları siler. Seed dosyasına yazılmaz.

Menü

Alan	Anlam

Dosyada bu bloğun tamamı Menu başlığı altındadır; MenuParentModuleId ise kök seviyede ModuleId adıyla yazılır. Menüsüz wizard'da da blok korunur: MenuCode yetkilerin kökü, Custom yolunda MenuUrl rotanın kaynağıdır.

| CreateMenu | false ise menü ve üst menü kaydı hiç üretilmez; ListForm, yetki ve dil anahtarları yine üretilir. SubGrid/parça olarak kullanılacak ekranlar için. Varsayılan true olduğu için dosyaya yalnızca false iken yazılır. | | MenuParentCode / MenuParentModuleId / MenuParentIcon | Üst menü; yoksa oluşturulur. | | MenuIcon | React-icons adı (FcBiohazard, FaBox…). | | MenuOrder | Kardeşler arası sıra. |

Yetki ve dil

Alan	Anlam

Dil metinlerinin tamamı dosyada Language başlığı altındadır; başlık zaten bölümü işaretlediği için anahtarlar ortak LanguageText öneki olmadan yazılır (C# sözleşmesinde önek durur). ListForm yalnızca dil anahtarını taşır (Title = "{ListFormCode}.Title"), metinlerin tek kaynağı burasıdır.

| PermissionGroupName | Var olan grup ya da yeni grup adı. | | Language.PermissionGroupEn / Tr | Grup adıyla aynı dil anahtarına yazılır. Var olan grup seçilip boş bırakılırsa sunucu veritabanındaki değeri geri yazar. | | Language.MenuEn / Tr | Menü etiketi. | | Language.TitleEn / Tr | Ekran başlığı (yalnızca List yolunda üretilir). | | Language.DescEn / Tr | Ekran açıklaması (yalnızca List yolunda). | | Language.MenuParentEn / Tr | Üst menü etiketi. |

Üretilen yetkiler: {MenuCode} (okuma, kök) + List yolunda .Create .Update .Delete .Export .Import .Note, Custom yolunda yalnızca .Create .Update .Delete. Hepsi admin rolüne grant edilir.

Veri

Alan	Anlam
DataSourceCode	[ListForm] Bağlantı kodu; varsayılan "Default".
DataSourceConnectionString	Yalnızca yeni bir bağlantı tanımlanıyorsa doldurulur; boşsa dosyaya hiç yazılmaz. Asla gerçek kimlik bilgisi yazma.
SelectCommandType	[ListForm] Bkz. §3.
SelectCommand	[ListForm] Tablo/view adı, fonksiyon çağrısı ya da sorgu metni.
KeyFieldName / KeyFieldDbSourceType	[ListForm] Birincil anahtar ve tipi.

Davranış

Alan	Anlam
IsTenant / IsBranch / IsOrganizationUnit	[ListForm] Otomatik kırılım filtresi. Tabloda TenantId varsa IsTenant: true olmalı.
AllowAdding / AllowUpdating / AllowDeleting / ConfirmDelete	[ListForm] Toolbar ve satır aksiyonları (EditingOptionDto).
AllowDetail	[ListForm] Satırda Detay düğmesi çıkar; /admin/form/{ListFormCode}/{anahtar} adresini yeni sekmede açar — aynı ekranın tek kayıtlık form görünümüdür. KeyFieldName boşsa çalışmaz.
DefaultLayout	[ListForm] "grid", "card", "pivot", "chart", "tree", "gantt", "scheduler", "todo".
Grid Card Pivot Chart Tree Gantt Scheduler Todo	[ListForm] Hangi görünümlerin açık olduğu (LayoutDto). Açtığın her görünümün option bloğunu da doldur.

Görünüm option blokları — [ListForm]; yalnızca ilgili bayrak true ise anlamlıdır:

Blok	Zorunlu alanlar
TreeOptionDto	KeyExpr, ParentIdExpr; opsiyonel HasItemsExpr, RootValue, AutoExpandAll, RecursiveSelection
GanttOptionDto	KeyExpr, ParentIdExpr, TitleExpr, StartExpr, EndExpr; ProgressExpr, ScaleType (auto/minutes/hours/sixHours/days/weeks/months/quarters/years, varsayılan weeks), Allow* bayrakları
SchedulerOptionDto	TextExpr, StartDateExpr, EndDateExpr; AllDayExpr, RecurrenceRuleExpr, RecurrenceExceptionExpr, StartDayHour, EndDayHour, DefaultView (day/week/workWeek/month/timelineDay/timelineWeek/timelineMonth/agenda, varsayılan week), CellDuration, FirstDayOfWeek, Allow*
TodoOptionDto	TitleExpr, StatusExpr; DescriptionExpr, DueDateExpr, TagExpr, AssigneeExpr, PriorityExpr, CompletedExpr, OrderExpr, StatusOrder (virgülle ayrılmış kolon sırası), AllowDragging

4.3 Groups — alanlar ve düzenleme formu

Groups, hem grid sütunlarını hem düzenleme formunun düzenini tanımlar. Buradaki her Items öğesi bire bir bir ListFormField kaydına dönüşür (§4.8); ekranda görünen sütunların tek kaynağı odur. Grup yapısı yalnızca düzenleme formunun yerleşimini belirler — grid sütun sırası Items sırasından gelir.

"Groups": [
  {
    "Caption": "Genel",
    "ColCount": 2,
    "Items": [ /* WizardColumnItemInputDto */ ]
  }
]

Seed dosyasında Groups kırpılmış hâlde durur: grup başlığı/kolon sayısı ve alanların editör bilgileri ListForm.EditingFormDto ve Fields içinde olduğu için tekrarlanmaz; dosyada her öğe yalnızca FieldName, CaptionName ve En/Tr taşır — çünkü alan başlıklarının dil metinlerinin başka kaynağı yoktur. Okurken tümü geri doldurulur.

Her Items öğesi:

Alan	Anlam
FieldName	Veri kolonunun adı (SQL'deki adıyla birebir).
CaptionName	Dil anahtarı ya da düz başlık.
En / Tr	Alan başlığının dil metinleri; ikisi de doldurulur.
EditorType	[Fields] Bkz. §3.
EditorOptions	[Fields] DevExtreme editör JSON'u — §6.
EditorScript	[Fields] Alan davranış script'i — §5.
DbSourceType	[Fields] Bkz. §3.
IsRequired	[Fields] Zorunluluk (ValidationRuleDto).
IncludeInEditingForm	[Fields] false ise yalnızca grid sütunu olur, forma girmez (EditGroupOrderNo).
ColSpan	[Fields] Formda kaç kolon kaplar (grubun ColCount değeri içinde).
LookupDataSourceType	[Fields] 1/2/3 — bkz. §3. 0 = lookup yok.
LookupQuery	[Fields] Query tipinde SQL; StaticData tipinde JSON dizisi; WebService tipinde URL.
ValueExpr / DisplayExpr	[Fields] Lookup'ın değer ve etiket kolonları.

4.3.1 Sütunlar nasıl otomatik üretilir

Gösterilecek tüm sütunlar ListFormField kayıtlarında durur. Wizard bu kayıtları veritabanı kolon metadata'sından (GetTableColumnsAsync) otomatik üretir; sen yalnızca farklı olmasını istediğin şeyi belirtirsin.

Bir kolon Groups[].Items[] içine eklendiğinde varsayılanlar şöyle türetilir:

Alan	Nereden gelir
EditorType	SQL tipinden çıkarılır (aşağıdaki tablo)
DbSourceType	SQL tipinden System.Data.DbType karşılığına eşlenir (§3)
IsRequired	Kolon NOT NULL ise true
Anahtar alan	KeyFieldName ilk grubun ilk alanı olarak IncludeInEditingForm: false ile eklenir (DbSourceType = KeyFieldDbSourceType); listede gizli sütun olur, forma girmez
En / Tr	Kolon adı PascalCase'ten kelimelere ayrılır: OrderNo → Order No
CaptionName	App.Listform.ListformField.{KolonAdı}
ColSpan	1
IncludeInEditingForm	true
ValueExpr / DisplayExpr	Key / Name (lookup tanımlanırsa değiştirilir)
EditorOptions / EditorScript	Boş — ihtiyaç varsa sen yazarsın

SQL tipi → EditorType çıkarımı (inferEditorType):

SQL tipi	Üretilen editör
bit	dxCheckBox
int, bigint, smallint, tinyint, decimal, numeric, float, real, money, smallmoney	dxNumberBox
date, datetime, datetime2, smalldatetime, datetimeoffset	dxDateBox
diğer hepsi	dxTextBox

Çıkarım kasıtlı olarak dardır. Foreign key kolonları dxNumberBox/dxTextBox olarak gelir — bunları dxSelectBox / dxGridBox / dxTagBox yapmak ve lookup tanımlamak senin işindir. Uzun metin (nvarchar(max)) için dxTextArea, HTML içerik için dxHtmlEditor, durum kolonları için dxRadioGroup/dxSwitch seçilmelidir; otomatik çıkarım bunları bilemez.

4.3.2 Editör tipine göre özellikler

Her editör kendi EditorOptions sözlüğüne sahiptir. Aşağıdaki tablo, o editöre özgü olan anahtarları listeler; ortak anahtarlar (§4.3.3) her editörde geçerlidir.

EditorType	Ne için	Uygun DbSourceType	Kendine özgü EditorOptions
dxTextBox	Kısa metin	String (16)	— (ortak: maxLength, mask, placeholder)
dxTextArea	Uzun metin	String (16)	autoResizeEnabled, minHeight
dxNumberBox	Sayı	Int32/Int64/Decimal/Double (7,8,10,11,12)	format.type (fixedPoint/currency/percent), format.precision, format.currency, useMaskBehavior, useLargeSpinButtons, invalidValueMessage
dxDateBox	Tarih / tarih-saat	Date/DateTime (5,6,26,27)	useMaskBehavior (+ ortak: type, displayFormat, dateSerializationFormat, pickerType, interval, calendarOptions.*, invalidDateMessage)
dxDateRangeBox	Tarih aralığı	Date/DateTime	ortak tarih anahtarları
dxCalendar	Gömülü takvim	Date/DateTime	calendarOptions.zoomLevel, calendarOptions.firstDayOfWeek
dxCheckBox	Evet/hayır	Boolean (3)	text (kutunun yanındaki etiket)
dxSwitch	Evet/hayır (anahtar)	Boolean (3)	switchedOnText, switchedOffText
dxRadioGroup	Az sayıda seçenek	String/Int32	layout (horizontal/vertical) + lookup zorunlu
dxSelectBox	Tek seçim (az kayıt)	FK tipi	acceptCustomValue, searchEnabled, minSearchLength, searchExpr, searchMode, searchTimeout, noDataText, showDataBeforeSearch + lookup zorunlu
dxLookup	Tek seçim (çok kayıt, mobil dostu)	FK tipi	dropDownOptions.*, searchEnabled, applyValueMode + lookup zorunlu
dxDropDownBox	Özel içerikli açılır kutu	FK tipi	dropDownOptions.width/height/hideOnOutsideClick, deferRendering, openOnFieldClick
dxGridBox	Çok kolonlu seçim ızgarası	FK tipi	columns*, filterRowVisible*, selectionMode*, acceptCustomValue* + lookup zorunlu
dxTagBox	Çok değerli seçim	String (| ile ayrılmış — §4.3.2.1)	showSelectionControls*, maxDisplayedTags*, showMultiTagOnly*, applyValueMode*, searchEnabled*, acceptCustomValue*, hideSelectedItems, multiline + lookup zorunlu
dxAutocomplete	Serbest metin + öneri	String (16)	minSearchLength, searchExpr, searchTimeout
dxColorBox	Renk	String (16)	editAlphaChannel, keyStep
dxSlider	Tek değerli kaydırıcı	Sayı	min, max, tooltip.showMode
dxRangeSlider	Aralık kaydırıcı	Sayı	min, max, showRange
dxHtmlEditor	Zengin metin	String (16)	toolbar.items, toolbar.multiline, valueType (html/markdown), mediaResizing.enabled, imageUpload.uploadUrl, imageUpload.fileUploadMode
dxImageUpload	Görsel yükleme (platform)	String (16)	uploadUrl*, accept*, multiple*, maxFileSize*, width*, height*
dxImageViewer	Görsel gösterimi (platform)	String (16)	width, height

\* ile işaretli anahtarlar backend'de tipli DTO'ya çözülür: GridBoxOptionsDto, TagBoxOptionsDto, ImageUploadOptionsDto. Yanlış tipte yazılan bir değer hata vermez, sessizce yok sayılır — bu yüzden columns bir dizi, maxDisplayedTags bir sayı, multiple bir boolean olmalıdır.

Lookup zorunlu yazan editörlerde LookupDataSourceType + LookupQuery + ValueExpr + DisplayExpr dolu olmalıdır; aksi hâlde alan boş bir liste gösterir:

{
  "FieldName": "StatusId", "EditorType": "dxSelectBox", "DbSourceType": 11,
  "LookupDataSourceType": 1,
  "LookupQuery": "[{\"Key\":1,\"Name\":\"Taslak\"},{\"Key\":2,\"Name\":\"Onayda\"},{\"Key\":3,\"Name\":\"Onaylandı\"}]",
  "ValueExpr": "Key", "DisplayExpr": "Name"
}

LookupDataSourceType 1 (StaticData) ise LookupQuery bir JSON dizisi, 2 (Query) ise SQL, 3 (WebService) ise noktalı virgülle ayrılmış bir çağrı tarifidir. Tam sözleşme ve cascade (ebeveyn–çocuk) kurulumu için §4.3.4.

4.3.2.1 Çok değerli alanların depolama sözleşmesi

dxTagBox (ve selectionMode: "multiple" verilmiş dxGridBox) tek bir metin kolonunda, değerleri | ile ayırarak saklar (PlatformConsts.MultiValueDelimiter). İlişki tablosu açmaya gerek yoktur; kolon NVARCHAR(n) olarak tanımlanır ve DbSourceType: 16 verilir.

Zincirin iki yönü farklı yerlerde kapanır — yeni ekran üretirken üçünü birden kontrol et:

Yön	Nerede olur	Not
Okuma ("A|B" → ["A","B"])	UI, useListFormCustomDataSource	Alanın EditorType2 değeri dxTagBox ise kolon extras.multiValue alır; ayrıştırma buna bakar
Yazma, SQL yolu (["A","B"] → "A|B")	Backend, QueryHelper.GetFormattedValue	Yalnızca alanın DbSourceType'ı String (16) ise birleştirir — sayısal tip verirsen dizi sessizce bozulur
Yazma, tipli DTO yolu	Yok — elle kurulur	Aşağıya bak

Tuzak: ekranın *ServiceAddress alanı varsayılan list-form-data/* yerine tipli bir DTO alan bir uca (list-form-dynamic-api/..., Custom Endpoint, Dynamic Service) bakıyorsa QueryHelper devreye girmez; gelen dizi string property'ye bağlanamaz ve istek 400 Bad Request + "The JSON value could not be converted to System.String" ile düşer. Bu durumda DTO'daki alana [JsonConverter(typeof(MultiValueStringJsonConverter))] eklenir (Application.Contracts/ListForms/DynamicApi/); converter hem diziyi hem düz metni kabul eder ve | ile birleştirilmiş tek string üretir. Salt okuma DTO'larına eklenmez.

4.3.3 Her editörde geçerli ortak seçenekler

Aşağıda en sık kullanılanlar özetlenir; tam sözlük ve grup grup liste §6.3'tedir — ikisi çeliştiğinde optionSpecs.ts esastır.

Grup	Anahtarlar
Genel	disabled, readOnly, visible, hint, tabIndex, showClearButton, valueChangeEvent, validationMessageMode, validationMessagePosition
Görünüm	width, height, stylingMode, label, labelMode, elementAttr.class, inputAttr.style, inputAttr.aria-label, buttons
Metin	placeholder, maxLength, spellcheck, mode, mask, maskChar, maskRules.X, maskInvalidMessage, showMaskMode, useMaskedValue, encodeHtml
Sayı	min, max, format, showSpinButtons
Tarih	type, displayFormat, dateSerializationFormat, pickerType, interval, invalidDateMessage
Açılır liste	noDataText, searchEnabled, minSearchLength, searchExpr, searchMode, searchTimeout, showDataBeforeSearch, openOnFieldClick, deferRendering, wrapItemText, dropDownOptions.*

Elle JSON yazmak yerine C# tarafında EditorOptions akıcı yapısını kullan (§6); hazır başlangıçlar bu anahtarların doğru bileşimlerini üretir.

4.3.4 Lookup ve cascade (LookupJson)

Wizard'daki LookupDataSourceType + LookupQuery + ValueExpr + DisplayExpr alanları alanın LookupJson kolonuna dönüşür. Tam sözleşme:

Alan	Anlam
DataSourceType	1 StaticData · 2 Query · 3 WebService
ValueExpr / DisplayExpr	Varsayılan Key / Name
LookupQuery	Kaynağın kendisi (tipe göre biçim değişir, aşağıda)
CascadeParentFields	Ebeveyn alanda doldurulur; bu alan değişince listesi yenilenecek çocuk alan(lar), virgülle
CascadeRelationField	Çocuk alanda doldurulur; ebeveynin değeriyle karşılaştırılacak alan
CascadeFilterOperator	Cascade filtresinin operatörü; varsayılan =
CascadeEmptyFields	Ebeveyn değişince içeriği boşaltılacak alanlar, virgülle

LookupQuery biçimleri:

Tip	Biçim	Not
1 StaticData	[{"key":1,"name":"Taslak"},{"key":2,"name":"Onayda"}]	Kolon sayı tipindeyse key sayı, metin tipindeyse key metin olmalıdır; aksi hâlde seçim eşleşmez. Cascade gerekiyorsa her öğeye group eklenir.
2 Query	SELECT Id AS [Key], Name FROM ... WHERE IsDeleted = 0	Cascade için ayrıca ebeveyn değerini taşıyan bir group kolonu döndürülmelidir.
3 WebService	METHOD;url;bodyJson;keySelector;nameSelector;groupSelector	Noktalı virgülle altı parça. Selector'lar her satır a üzerinde çalışan JS ifadeleridir (a.id, a.name, null). Gövdedeki @param0, @param1… cascade filtre değerleriyle doldurulur. Örnek: GET;notification-rule/notification-types;{};a.id;a.name;null

Cascade örneği — İl → İlçe (aşağıdaki nesneler LookupJson kolonuna tek satır, kaçışlanmış JSON string olarak yazılır):

// İl alanı (ebeveyn)
{
  "DataSourceType": 2, "ValueExpr": "Key", "DisplayExpr": "Name",
  "LookupQuery": "SELECT Id AS [Key], Name FROM Def_T_City",
  "CascadeParentFields": "DistrictId",
  "CascadeEmptyFields": "DistrictId"
}

// İlçe alanı (çocuk)
{
  "DataSourceType": 2, "ValueExpr": "Key", "DisplayExpr": "Name",
  "LookupQuery": "SELECT Id AS [Key], Name, CityId AS [group] FROM Def_T_District",
  "CascadeRelationField": "CityId",
  "CascadeFilterOperator": "="
}

Lookup verisi önbelleklenir; aynı sorgu aynı filtrelerle bir kez yüklenir.

4.3.5 Varsayılan değerler — *FieldsDefaultValueJson

Kullanıcının doldurmayacağı alanlar (audit, tenant, durum, belge numarası) script ile değil, bu JSON'larla doldurulur. Dört ayrı liste vardır ve hepsi aynı öğe şeklini taşır:

Kolon	Ne zaman çalışır
InsertFieldsDefaultValueJson	Insert ve Duplicate
UpdateFieldsDefaultValueJson	Update
DeleteFieldsDefaultValueJson	Delete (soft delete alanları)
FormFieldsDefaultValueJson	Form açılışı (Select) — ekrana gelen varsayılanlar

[
  { "FieldName": "Id",           "FieldDbType": 9,  "Value": "@NEWID",  "CustomValueType": 2 },
  { "FieldName": "CreationTime", "FieldDbType": 6,  "Value": "@NOW",    "CustomValueType": 2 },
  { "FieldName": "CreatorId",    "FieldDbType": 9,  "Value": "@USERID", "CustomValueType": 2 },
  { "FieldName": "IsDeleted",    "FieldDbType": 3,  "Value": "false",   "CustomValueType": 1 },
  { "FieldName": "OrderNo",      "FieldDbType": 16, "Value": "SiparisNo","CustomValueType": 5 },
  { "FieldName": "ExchangeRate", "FieldDbType": 7,  "Value": "",        "CustomValueType": 3,
    "SqlQuery": "SELECT TOP 1 Rate FROM Fin_T_ExchangeRate ORDER BY Date DESC" }
]

CustomValueType (FieldCustomValueTypeEnum)

#	Tip	Value ne demek
1	Value	Sabit değer (false, 3, Taslak, GETDATE())
2	CustomKey	Aşağıdaki token'lardan biri
3	DbQuery	Değer SqlQuery alanındaki tek hücre döndüren sorgudan gelir (ekranın DataSourceCode/tenant bağlamında çalışır)
4	QueryParams	Değer, adresteki query string parametresinden okunur; Value parametre adıdır
5	Sequence	Value bir Sequence adıdır (§9.9); yazma anında sıradaki numara alınır, form açılışında (Select) yalnızca ad döner ve UI numarayı ayrıca ister

CustomKey token'ları (PlatformConsts.DefaultValues) — DefaultValueManager'ın tanıdığı tam küme:

Token	Değer
@USERID · @USERNAME · @ROLES	Oturumdaki kullanıcının id'si, adı, rol listesi (dizi)
@DATE · @NOW	Bugünün tarihi (saat 00:00) · tarih + saat
@YEAR · @MONTH · @DAY	Sayı olarak yıl/ay/gün
@NEWID	Yeni Guid
@ID	Kaydın anahtarı; Delete'te seçili anahtarların tamamı
@SELECTED_IDS	Seçili anahtarların tamamı (her operasyonda)
@TENANTID	Aktif kiracı

Listedeki tokenlar dışında bir CustomKey değeri null üretir ve o alan yazılmaz. Bu yüzden @AUTONUMBER, CustomKey değil CustomValueType: 1 (Value) ile yazılır:

{ "FieldName": "SiraNo", "FieldDbType": 11, "Value": "@AUTONUMBER", "CustomValueType": 1 }

FormFieldsDefaultValueJson'a böyle yazılan alan istemciye column.defaultValue olarak iner ve yeni satır tarayıcıda artan bir numara alır — geçici, oturum içi bir numaradır; kalıcı belge numarası için Sequence (CustomValueType: 5, §9.9) kullan.

DefaultValue / DefaultValueType bir ListFormField kolonu değildir. İstemcinin gördüğü bu iki alan, ListFormSelectAppService'in her metadata isteğinde FormFieldsDefaultValueJson'ı çözerek ürettiği hesaplanmış değerlerdir. Yani "alanın varsayılanı" her zaman ekran seviyesindeki dört listenin birine yazılır.

Boş/null üretilen değer yazılmaz. FieldDbType yanlış verilirse değer QueryHelper.GetFormattedValue tarafından sessizce yanlış biçimlenir — kolon tipiyle aynı DbType numarasını yaz (§3).

4.3.6 Doğrulama — ValidationRuleJson

Alan başına DevExtreme doğrulama kuralları dizisi. Wizard IsRequired: true alanlara required kuralını kendi yazar; gerisi elle eklenir.

Type	Kullanılan alanlar
required	Message, Trim
numeric	Message, IgnoreEmptyValue
range	Min, Max (sayı ya da tarih), Reevaluate
stringLength	Min, Max, Trim
pattern	Pattern (regex)
email	Message, IgnoreEmptyValue
compare	ComparisonType (==, ===, !=, !==, <, <=, >, >=)
custom	JS ile doğrulama; Reevaluate
async	Sunucuya sorarak doğrulama; Reevaluate

"ValidationRuleJson": "[{\"Type\":\"required\",\"Message\":\"App.Validation.Required\"},
  {\"Type\":\"range\",\"Min\":0,\"Max\":1000000,\"Message\":\"App.Validation.Amount\"}]"

4.3.7 Koşullu biçimlendirme — ColumnStylingJson

"Gecikmiş satır kırmızı olsun", "onaylı kayıt yeşil rozetli olsun" istekleri buradan çözülür; script gerekmez.

Alan	Anlam
RowType	data (varsayılan) · group · header · filter · detail · groupFooter · totalFooter
UseRow	true ise stil hücreye değil tüm satıra uygulanır
Condition	=, <>, <, <=, >, >=, contains, notcontains, startswith, endswith, isblank, isnotblank, between, anyof, noneof
ConditionValue	Boş bırakılırsa koşul aranmaz, stil her zaman uygulanır
CssStyles	anahtar:değer çiftleri, aralarında `
CssClassName	Hazır bir CSS sınıfı kullanılacaksa

Alan üzerindeki ColumnCssClass / ColumnCssValue kolonları da aynı işi koşulsuz yapar.

4.3.8 Ekran üstü ek filtre — ExtraFilterJson

Grid'in üstünde duran, kullanıcının seçtiği değere göre listeyi süzen filtre çubuğu (tarih aralığı, şube, durum). Filtre satırından (FilterRowJson) farkı: her zaman görünür, varsayılan değeri olur ve yeni kayıtta o alanı otomatik doldurur.

[
  { "FieldName": "Status", "Caption": "Durum", "Operator": "=", "ControlType": "Select",
    "DefaultValue": "1",
    "Items": [ { "Key": "1", "Value": "Taslak" }, { "Key": "2", "Value": "Onayda" } ] },
  { "FieldName": "OrderNo", "Caption": "Sipariş No", "Operator": "contains", "ControlType": "Text" }
]

• ControlType: Select · diğer her değer metin kutusudur (Enter ya da odak kaybında uygulanır).
• Select seçenekleri ya Items dizisinden gelir ya da SqlQuery alanına yazılan sorgudan; sorgu Key ve Value adlı iki kolon döndürmelidir ve ekranın veri kaynağında/tenant bağlamında çalışır.
• Seçilen değerler [FieldName, Operator, Value] üçlüsüne çevrilir, URL'deki filter parametresiyle and ile birleştirilir. Böylece filtreli ekran adresi paylaşılabilir.
• DefaultValue dolu ise seçim temizlenemez ve liste ilk açılışta o değerle gelir.
• Ek filtre ile yönetilen alan, yeni kayıt varsayılanlarında atlanır (§4.3.5) — değeri filtreden gelir.

4.4 Çalışan örnek — tablo üzerinden liste ekranı

{
  "Wizard": {
    "ComponentKind": 0,
    "WizardName": "Orders",
    "SeededAt": "2026-08-26T10:15:00",
    "ListFormCode": "App.Mrp.Orders",
    "MenuCode": "App.Mrp.Orders",
    "MenuOrder": 1,
    "CreateMenu": true,
    "MenuUrl": "/admin/list/App.Mrp.Orders",
    "IsTenant": true, "IsBranch": false, "IsOrganizationUnit": false,
    "AllowAdding": true, "AllowUpdating": true, "AllowDeleting": true,
    "AllowDetail": false, "ConfirmDelete": true,
    "DefaultLayout": "grid",
    "Grid": true, "Card": true, "Pivot": true, "Chart": true,
    "Tree": false, "Gantt": false, "Scheduler": false, "Todo": false,

    "MenuEn": "Orders",       "MenuTr": "Siparişler",
    "TitleEn": "Orders",      "TitleTr": "Siparişler",
    "DescEn": "Order list",   "DescTr": "Sipariş listesi",
    "MenuParentEn": "MRP",    "MenuParentTr": "MRP",

    "PermissionGroupName": "App.Mrp",
    "PermissionGroupEn": "MRP", "PermissionGroupTr": "MRP",
    "MenuParentCode": "App.Mrp", "MenuParentModuleId": "MRP", "MenuParentIcon": "FcFactory",
    "MenuIcon": "FcShipped",

    "DataSourceCode": "Default", "DataSourceConnectionString": "",
    "SelectCommandType": 1,
    "SelectCommand": "Mrp_T_Order",
    "KeyFieldName": "Id",
    "KeyFieldDbSourceType": 11,

    "Groups": [
      {
        "Caption": "Genel", "ColCount": 2,
        "Items": [
          {
            "FieldName": "Id", "CaptionName": "App.Listform.ListformField.Id",
            "Tr": "Kimlik", "En": "Id",
            "EditorType": "dxTextBox", "DbSourceType": 11,
            "IsRequired": false, "IncludeInEditingForm": false, "ColSpan": 1
          },
          {
            "FieldName": "OrderNo", "CaptionName": "App.Listform.ListformField.OrderNo",
            "Tr": "Sipariş No", "En": "Order No",
            "EditorType": "dxTextBox", "DbSourceType": 16,
            "IsRequired": true, "IncludeInEditingForm": true, "ColSpan": 1,
            "EditorOptions": "{\"showClearButton\":true,\"maxLength\":20}"
          },
          {
            "FieldName": "CustomerId", "CaptionName": "App.Listform.ListformField.Customer",
            "Tr": "Cari", "En": "Customer",
            "EditorType": "dxSelectBox", "DbSourceType": 11,
            "IsRequired": true, "IncludeInEditingForm": true, "ColSpan": 1,
            "LookupDataSourceType": 2,
            "LookupQuery": "SELECT Id, Name FROM Crm_T_Customer WHERE IsDeleted = 0",
            "ValueExpr": "Id", "DisplayExpr": "Name"
          },
          {
            "FieldName": "Quantity", "CaptionName": "App.Listform.ListformField.Quantity",
            "Tr": "Miktar", "En": "Quantity",
            "EditorType": "dxNumberBox", "DbSourceType": 7,
            "IsRequired": true, "IncludeInEditingForm": true, "ColSpan": 1,
            "EditorOptions": "{\"format\":{\"type\":\"fixedPoint\",\"precision\":2},\"showSpinButtons\":true}"
          },
          {
            "FieldName": "UnitPrice", "CaptionName": "App.Listform.ListformField.UnitPrice",
            "Tr": "Birim Fiyat", "En": "Unit Price",
            "EditorType": "dxNumberBox", "DbSourceType": 7,
            "IsRequired": true, "IncludeInEditingForm": true, "ColSpan": 1,
            "EditorOptions": "{\"format\":{\"type\":\"fixedPoint\",\"precision\":2}}"
          },
          {
            "FieldName": "Total", "CaptionName": "App.Listform.ListformField.Total",
            "Tr": "Tutar", "En": "Total",
            "EditorType": "dxNumberBox", "DbSourceType": 7,
            "IsRequired": false, "IncludeInEditingForm": true, "ColSpan": 2,
            "EditorOptions": "{\"readOnly\":true,\"format\":{\"type\":\"fixedPoint\",\"precision\":2}}",
            "EditorScript": "// @builder {\"v\":1,\"rules\":[{\"id\":\"r1\",\"recipe\":\"multiply\",\"condition\":{\"operator\":\"always\",\"source\":\"\",\"value\":\"\"},\"params\":{\"left\":\"Quantity\",\"right\":\"UnitPrice\",\"target\":\"Total\",\"digits\":\"2\"}}]}\nset('Total', round(num('Quantity') * num('UnitPrice'), 2))"
          }
        ]
      }
    ],
    "SubForms": [], "Widgets": [],
    "WorkflowDto": { "ApprovalUserFieldName": "", "ApprovalDateFieldName": "",
      "ApprovalStatusFieldName": "", "ApprovalDescriptionFieldName": "",
      "ApprovalIsFilterUserName": false, "ApprovalIsResetWorkflow": false, "Criteria": [] }
  },
  "IsDeletedField": true,
  "IsCreatedField": true,
  "InsertedRecords": {
    "LanguageKeys": ["App.Mrp.Orders", "App.Mrp"],
    "PermissionGroupNames": ["App.Mrp"],
    "PermissionNames": ["App.Mrp.Orders", "App.Mrp.Orders.Create", "App.Mrp.Orders.Update",
      "App.Mrp.Orders.Delete", "App.Mrp.Orders.Export", "App.Mrp.Orders.Import",
      "App.Mrp.Orders.Note"],
    "MenuCodes": ["App.Mrp", "App.Mrp.Orders"],
    "DataSourceCodes": []
  }
}

EditorScript alanındaki // @builder başlığı ile onu izleyen kod satırı birebir tutarlı olmalıdır. Elle yazmak yerine C# tarafında EditorScript.Build(...) kullan ya da Script Builder'da üret; uyuşmazsa dialog script'i "elle düzenlenmiş" sayar.

4.4.1 Seeder'ın senin yerine ürettikleri — bunları dosyaya yazma

WizardDataSeeder, dosyadaki Wizard bloğundan yola çıkarak aşağıdakileri kendisi üretir. Bunları seed dosyasında aramaya kalkma, orada yokturlar:

Üretilen	Kural
Dil anahtarları	{MenuCode} (menü), {ListFormCode}.Title, {ListFormCode}.Desc, {PermissionGroupName} ve her alan için CaptionName
Yetkiler	{MenuCode} kökü + .Create/.Update/.Delete (+ List yolunda .Export/.Import/.Note)
Yetkilerin dil anahtarları	Ortak sabitler: App.Platform.Create/Update/Delete/Export/Import/Note
Üst menü	MenuParentCode yoksa yaratılır, Order = max(kök Order) + 1
Menü sırası	MenuOrder 0/boş ise max(kardeş Order) + 1
DataSource	DataSourceCode yoksa yaratılır; bağlantı metninde Server geçiyorsa Mssql, aksi hâlde Postgresql
LayoutJson	Görünüm bayrakları + DefaultLayout
PermissionJson / alan PermissionJson	{MenuCode} kökünden türetilir
EditingFormJson	Groups içinden; anahtar alan ve IncludeInEditingForm: false olanlar hariç
Form genişlik/yükseklik	Grup kolon sayısı ve satır sayısından hesaplanır (en fazla 3 kolon)
FilterRowJson, HeaderFilterJson, SearchPanelJson, GroupPanelJson, ColumnOptionJson, PagerOptionJson, ExportJson	Varsayılanlar
DeleteCommand	IsDeletedField: true ise soft delete UPDATE komutu; false ise null
DefaultFilter	IsDeletedField: true ise "IsDeleted" = 'false'
InsertFieldsDefaultValueJson	IsCreatedField: true ise CreationTime=@NOW, CreatorId=@USERID, IsDeleted=false, Id=@NEWID; değilse yalnızca Id=@NEWID
DeleteFieldsDefaultValueJson	IsDeletedField: true ise DeleterId=@USERID, Id=@ID; değilse yalnızca Id=@ID
ValidationRuleJson	IsRequired: true olan alanlara required kuralı
LookupJson	LookupQuery doluysa LookupDataSourceType + DisplayExpr + ValueExpr ile
ShowNote	Alt form veya iş akışı varsa açılır
SelectionJson	İş akışı varsa single, yoksa none
Görünüm option JSON'ları	İlgili bayrak açık ve zorunlu alanı dolu ise yazılır; eksikse görünüm sessizce kapanır

Dikkat edilecek tuzaklar:

• Tree/Gantt için ParentIdExpr, Scheduler için TextExpr, Todo için TitleExpr ve StatusExpr boşsa o görünümün JSON'u hiç yazılmaz — bayrağı true yapmak yetmez.
• Anahtar alanı (KeyFieldName) Groups içine her zaman koyulur — ilk grubun ilk alanı olarak, IncludeInEditingForm: false ile. Seeder onu kendiliğinden eklemez; yoksa listede anahtar kolonun ListFormField kaydı hiç oluşmaz ve satır anahtarı okunamadığı için düzenleme, silme, detay ve alt form ilişkileri çalışmaz. Yazdığında sütun otomatik gizlenir (Visible = false) ve forma girmez; tip bilgisi de oradan okunur.
• IsDeletedField: false verirsen ekranda kalıcı silme olmaz (DeleteCommand null kalır); soft delete kolonları olmayan tabloda silme istiyorsan ListForm editöründen komut yazmalısın.
• Dil anahtarı zaten varsa metni ezilmez. Yanlış metin görüyorsan anahtar başka bir yerde tanımlanmıştır.

4.5 Güncelleme, idempotency ve silme semantiği

Seeder idempotenttir — bir ekran zaten varsa dosya atlanır. "Zaten var" ölçütü yola göre değişir:

Yol	Kontrol
List	ListForm kaydında bu ListFormCode var mı
Custom + menülü	Bu MenuCode ile menü var mı
Custom + menüsüz	Bu MenuCode adında yetki var mı

Sonuç: var olan bir ekranı seed dosyasını düzenleyerek değiştiremezsin. Değiştirmenin üç yolu vardır:

1. Wizard ekranından EditFileName ile yeniden çalıştır (önce eski dosya ve InsertedRecords kayıtları silinir, sonra yenisi üretilir) — tercih edilen yol.
2. ListForm editöründen ince ayar yap (seed dosyasına yansımaz, §9.6 uyarısı).
3. İlgili kayıtları elle sil, sonra seed'i yeniden çalıştır.

List yolunda seeder ekranı uygularken ListForm, ListFormField ve ListFormWorkflow kayıtlarını silip yeniden yazar; idempotency kapısını geçen dosya için bu güvenlidir.

Silme: yalnızca InsertedRecords içindekiler silinir. Paylaşılan üst menü ve izin grubu başka bir wizard tarafından yaratıldıysa kalır. Bu yüzden InsertedRecords listesine var olan bir kaydı yazmak veri kaybettirir.

4.6 Alt formlar ve widget'lar

SubForms (SubFormDto) — ana kaydın altında sekme olarak açılan ekranlar:

"SubForms": [
  {
    "TabType": "List",              // List|Card|Tree|Gantt|Scheduler|Todo|Form|Chart|Pivot
    "TabTitle": "App.Mrp.OrderItems",   // dil anahtarı
    "Code": "App.Mrp.OrderItems",       // hedef ListFormCode
    "IsRefresh": true,                  // ana kayıt değişince yenilensin
    "Relation": [
      { "ParentFieldName": "Id", "ChildFieldName": "OrderId", "DbType": 11 }
    ]
  }
]

Relation bir dizidir — bileşik anahtarda birden fazla eşleme verilir.

Widgets (WidgetEditDto) — ekranın üstündeki KPI kartları. Title, SubTitle, Value, Icon, Color, OnClick sabit metin değil, SqlQuery sonucundaki kolon adlarıdır; widget, sorgunun döndürdüğü her satır için bir kart çizer:

"Widgets": [
  {
    "SqlQuery": "SELECT 'App.Mrp.Widget.OpenOrders' AS Baslik, COUNT(*) AS Deger, 'blue' AS Renk, 'FcClock' AS Ikon FROM Mrp_T_Order WHERE IsDeleted = 'false' AND Status = 1",
    "Title": "Baslik",              // sorgudaki kolon adı
    "Value": "Deger",               // sorgudaki kolon adı
    "Color": "Renk",
    "Icon": "Ikon",
    "SubTitle": "",                 // karşılığı olan kolon yoksa boş bırak
    "OnClick": "",                  // tıklanınca açılacak adresi taşıyan kolonun adı
    "ValueClassName": "text-3xl",
    "ColSpan": 1,
    "ColGap": 16,
    "ClassName": "",
    "IsActive": true
  }
]

• SqlQuery boşsa widget hiç çizilmez; IsActive: false olan da çalıştırılmaz.
• Title/SubTitle kolonunun döndürdüğü değer dil anahtarıdır; ekran :: öneki ekleyip çevirir, karşılığı yoksa metni aynen basar. Sorguya düz metin değil anahtar yaz.
• Tek sorguyla birden çok kart üretmek için UNION ALL kullan — üç durum için üç widget kaydı açmana gerek yok.
• Widget sorgusu ekranın otomatik tenant/şube filtresine tabi değildir ve @TENANTID/@USERID gibi token'lar burada çözülmez (bağlanmamış parametre hatası verir). Kırılım gerekiyorsa kiracıya özel bir DataSource kullan ya da kırılımı view'ın içine göm. Ayrıntı: lowcode-reference.instructions.md §5.3.

Alt form olarak kullanılacak ekranı menüsüz wizard (CreateMenu: false) ile üret; menüde görünmesin ama kendi yetkileri ve alan tanımları olsun. Wizard.SeededAt damgası ana wizard'ınkinden küçük olmalıdır (§0.2).

4.7 İş akışı (onay süreci)

WorkflowDto onay alanlarını tabloda karşılığı olan kolonlara bağlar:

Alan	Tabloda karşılığı
ApprovalUserFieldName	Onaylayan kullanıcı
ApprovalDateFieldName	Onay tarihi
ApprovalStatusFieldName	Durum
ApprovalDescriptionFieldName	Onay/ret açıklaması
ApprovalIsFilterUserName	Liste yalnızca kullanıcının onayına düşenleri göstersin
ApprovalIsResetWorkflow	Kayıt güncellenince akış başa dönsün

Criteria düğüm grafiğidir. Kind değerleri: Start, Compare, Approval, Inform, End.

"WorkflowDto": {
  "ApprovalUserFieldName": "ApproverId",
  "ApprovalDateFieldName": "ApprovalDate",
  "ApprovalStatusFieldName": "Status",
  "ApprovalDescriptionFieldName": "ApprovalNote",
  "ApprovalIsFilterUserName": true,
  "ApprovalIsResetWorkflow": true,
  "Criteria": [
    { "Id": "N1", "Kind": "Start",    "Title": "Başlangıç",
      "NextOnStart": "N2", "PositionX": 40,  "PositionY": 40 },

    { "Id": "N2", "Kind": "Compare",  "Title": "Tutar kontrolü",
      "CompareColumn": "Amount", "CompareOperator": ">", "CompareValue": 5000,
      "CompareOutcomes": [
        { "Label": "> 5000", "TargetId": "N3",
          "Conditions": [ { "CompareColumn": "Amount", "CompareOperator": ">", "CompareValue": 5000 } ] },
        { "Label": "<= 5000", "TargetId": "N4",
          "Conditions": [ { "CompareColumn": "Amount", "CompareOperator": "<=", "CompareValue": 5000 } ] }
      ],
      "PositionX": 40, "PositionY": 160 },

    { "Id": "N3", "Kind": "Approval", "Title": "Genel Müdür onayı",
      "Approver": "<roleOrUserId>", "NextOnApprove": "N5", "NextOnReject": "N6",
      "PositionX": 300, "PositionY": 260 },

    { "Id": "N4", "Kind": "Approval", "Title": "Yönetici onayı",
      "Approver": "<roleOrUserId>", "NextOnApprove": "N5", "NextOnReject": "N6",
      "PositionX": 40,  "PositionY": 260 },

    { "Id": "N5", "Kind": "Inform",   "Title": "Talep sahibine bilgi",
      "Approver": "<roleOrUserId>", "NextOnStart": "N7", "PositionX": 170, "PositionY": 380 },

    { "Id": "N6", "Kind": "End",      "Title": "Reddedildi", "PositionX": 340, "PositionY": 480 },
    { "Id": "N7", "Kind": "End",      "Title": "Onaylandı",  "PositionX": 170, "PositionY": 480 }
  ]
}

Kurallar:

• Id sözleşmesi: N ile başlayan kısa id'ler seeder tarafından {ListFormCode}-{Id} hâline getirilir; hedef alanlar (NextOn*, CompareOutcomes[].TargetId) da aynı normalizasyondan geçer. Bu yüzden dosyada N1, N2 yazman yeterlidir ve tekil olmaları şarttır.
• Compare düğümünde çok dallı karar için CompareOutcomes kullanılır; iki dallı basit karar için NextOnTrue / NextOnFalse yeterlidir.
• Approval düğümü NextOnApprove / NextOnReject, Start ve Inform düğümleri NextOnStart alanını kullanır. End düğümünün çıkışı yoktur.
• Inform düğümü e-posta gönderir (MailQueue üzerinden, Approver alanındaki kullanıcı/rol adreslerine, önceki adımların notlarıyla birlikte). Uygulama içi bildirim ya da SMS isteniyorsa ayrıca bir bildirim kuralı tanımlanır (§9.11).
• CompareValue sayısaldır (decimal); metin karşılaştırması bu düğümle yapılmaz.
• Title tekil olmalıdır; seeder tekrar eden başlıkları ayrıştırır ama okunabilirliği bozar.
• Akış varsa ListForm SelectionMode = single olur ve not paneli otomatik açılır.
• Görsel tasarım /admin/listform/edit/{kod} → Workflow sekmesindedir.

4.8 ListForm entity — List component'in tek kaynağı

Bir List component'in bütün davranışı ListForm (ekran) ve ListFormField (alan) kayıtlarında durur. Wizard bunları üretir; /admin/listform/edit/{kod} düzenler. Prompt ile üretim yaparken wizard dosyası yazılır, ama hangi ayarın hangi kolona düştüğünü bilmek gerekir — çünkü wizard'ın kapsamadığı bir istek geldiğinde cevap "kod yazalım" değil, "şu JSON kolonunu şöyle ayarlayalım" olmalıdır.

Kimlik ve varyant

Kolon	Ne yapar
ListFormCode	Ekranın kodu; kullanıcı/rol/dil özelleştirmeleri buna bağlanır
CultureName · UserId · RoleId	Aynı ekranın varyantları. Aynı ListFormCode ile ikinci bir kayıt açıp yalnızca bir rol ya da dil için farklı sütun/düzen verebilirsin
ListFormType	List · Form — ekranın türü
IsSubForm / SubFormsListFormType	Alt form olarak açıldığında davranış

Veri

Kolon	Ne yapar
DataSourceCode	Bağlantı
SelectCommandType + SelectCommand	Kaynak türü ve kaynağın kendisi
TableName	Tablo adı/alias — yazma komutlarının hedefi
KeyFieldName + KeyFieldDbSourceType	Anahtar
SelectFieldsDefaultValueJson	Select'e geçirilen varsayılan parametreler
DefaultFilter	Her sorgunun sonuna eklenen WHERE (soft delete filtresi buradadır)
IsTenant · IsBranch · IsOrganizationUnit	Otomatik kırılım filtreleri
DataSourceJson · CommonJson	Kaynak ve ortak ayarlar

Yazma (CRUD)

Kolon	Ne yapar
InsertCommand / UpdateCommand / DeleteCommand	Özel SQL komutları; boşsa platform üretir
*BeforeCommand / *AfterCommand	Komut öncesi/sonrası çalışan SQL kancaları — stok düşme, log yazma, durum güncelleme gibi işleri kod yazmadan burada yaparsın
Insert/Update/DeleteFieldsDefaultValueJson	Otomatik doldurulan alanlar (@NOW, @USERID, @NEWID, @ID)
Insert/Update/DeleteServiceAddress	Varsayılan list-form-data/*; özel endpoint ya da Dynamic Service'e yönlendirilebilir
FormFieldsDefaultValueJson	Form açılışındaki varsayılanlar

Görünüm ve düzen — 8 layout

LayoutJson hangi layout'ların açık olduğunu ve varsayılanı taşır. Her layout'un kendi ayar kolonu vardır:

Layout	Ayar kolonu	Zorunlu alan
Grid	ColumnOptionJson, RowJson, PagerOptionJson, SelectionJson, StateStoringJson	—
Card	ColumnOptionJson (kart alanları sütun tanımlarından türer)	—
Pivot	PivotOptionJson + alan bazında PivotSettingsJson	—
Chart	SeriesJson, LegendJson, ArgumentAxisJson, ValueAxisJson, TooltipJson, PanesJson, AnnotationsJson, CrosshairJson, ScrollBarJson, ZoomAndPanJson, SizeJson, MarginJson, TitleJson, AnimationJson, Common*Json	SeriesJson
Tree	TreeOptionJson	KeyExpr + ParentIdExpr
Gantt	GanttOptionJson	ParentIdExpr + TitleExpr + StartExpr + EndExpr
Scheduler	SchedulerOptionJson	TextExpr + StartDateExpr + EndDateExpr
Todo (Kanban)	TodoOptionJson	TitleExpr + StatusExpr

Sekiz layout aynı SelectCommand üzerinden beslenir; ayrı sorgu, ayrı ekran, ayrı menü gerekmez. Kullanıcı ekranın üstünden geçiş yapar, tercihi kullanıcı bazlı saklanır.

Bu, tek bir metadata kaydından DevExtreme'in DataGrid, CardView, PivotGrid, Chart, TreeList, Gantt ve Scheduler bileşenlerinin tamamının sürülmesi demektir. Todo layout Kanban görünümüdür ve diğerleriyle aynı veri hattından beslenir — kolonları StatusExpr değerlerinden üretir, kart sürüklendiğinde ilgili kolonu günceller. Yani "aynı veriyi pano olarak da görelim" isteği yeni bir ekran değil, Todo: true + TodoOptionDto demektir.

Filtre, arama, düzenleme

Kolon	Ne yapar
FilterRowJson · HeaderFilterJson · FilterPanelJson · SearchPanelJson · GroupPanelJson	Filtreleme/arama/gruplama panelleri
ExtraFilterJson	Ekrana özel ek filtre araç çubuğu
EditingOptionJson	Düzenleme modu (row/cell/batch/form/popup), başlık, boyut, izinler
EditingFormJson	Düzenleme formunun grup/sekme düzeni
CommandColumnJson	Satır aksiyon sütunu
PermissionJson	Ekran yetkileri (create/read/update/delete/export/import/note)
SubFormsJson · WidgetsJson · WorkflowJson	Alt formlar, KPI kartları, onay akışı
CustomJsSourcesJson · CustomStyleSourcesJson	Sayfa yüklenince çalışan JS/CSS — son çare
Width · Height · FullHeight · AdaptiveLayoutJson	Boyut ve uyarlanabilir yerleşim
ExportJson	xlsx/csv/pdf dışa aktarma

ListFormField — alan başına ayarlar

Grup	Kolonlar
Bağlama	FieldName, SourceDbType, JoinTableJson (kolon başka tablodan geliyorsa)
Görünüm	CaptionName, PlaceHolder, Visible, IsActive, Width, ListOrderNo, Alignment, Format, BandName
Sıralama/filtre	SortIndex, SortDirection, AllowSearch, ColumnFilterJson, ColumnHeaderJson, GroupingJson, ColumnCustomizationJson
Özet	TotalSummaryJson, GroupSummaryJson
Düzenleme	EditorType2, EditorOptions, EditorScript, EditOrderNo, EditGroupOrderNo, ColSpan, AllowEditing, AllowAdding, ValidationRuleJson
Lookup	LookupJson
Biçimlendirme	ColumnStylingJson, ColumnCssClass, ColumnCssValue
Pivot	PivotSettingsJson
Yetki	PermissionJson — Deny (bool) + C/R/U (yetki adları) + E/I (bool). Ekran seviyesindeki yedi harfli sözleşmeyle karıştırma; CanRead/CanCreate/CanUpdate/CanExport istek başına hesaplanan [NotMapped] sonuçlardır (lowcode-reference §5.1)
Varyant	UserId, RoleId, CultureName

Kural: "Şunu da yapabilir miyiz?" sorusuna cevap ararken önce bu iki tabloya bak. Aradığın davranışın bir JSON kolonu varsa çözüm konfigürasyondur; CustomJsSources ve kod yazmak ondan sonra gelir. Bu kolonların alan alan sözleşmesi lowcode-reference.instructions.md içindedir: grid/pivot/chart blokları, düzenleme ve popup ayarları, SQL kancaları ve token'ları, sütun filtresi/özeti/join'i, yetki ve varyant kolonları.

4.9 Toolbar ve satır butonları — CommandColumnJson

Grid'in araç çubuğuna ve satır aksiyon sütununa özel butonlar eklenir. Süreç yönetiminin (onaya gönder, iptal et, belge üret, dış sisteme aktar) kod yazmadan yapıldığı yer burasıdır.

ListForm.CommandColumnJson bir CommandColumnDto[] taşır:

[
  {
    "ButtonPosition": 1,                       // 0 = satır aksiyon sütunu · 1 = toolbar
    "AuthName": "App.Hr.AdvanceRequests.Update",   // yetki yoksa buton hiç çizilmez
    "Text": "App.Hr.AdvanceRequests.SendToApproval",   // dil anahtarı (başına :: eklenir)
    "Hint": "App.Hr.AdvanceRequests.SendToApprovalHint",
    "Icon": "check",
    "IsVisible": true,
    "VisibleExpression": "",
    "Url": "",
    "UrlTarget": "_blank",
    "DialogName": "",
    "DialogParameters": "",
    "OnClick": ""
  }
]

Bir butonun davranışı üç moddan biridir ve bu sırayla değerlendirilir:

Mod	Dolu alan	Ne yapar
Adres	Url (+ UrlTarget)	Adresi açar. @FieldName token'ları seçili ilk satırın kolon değerleriyle değiştirilir (/admin/form/App.Hr.AdvanceRequests/@Id). PWA modunda hedef _self olur.
Diyalog	DialogName + DialogParameters	Platformun sabit diyalog listesinden birini açar (aşağıya bak). DialogParameters bir JSON nesnesidir; @Kolon değerleri satırdan doldurulur ({"requestId":"@Id","amount":"@Amount"}).
Script	OnClick	Serbest JS (eval). Son çaredir; önce diğer iki mod denenir. Platform aksiyonları için §9.13.

Kurallar:

• AuthName boş bırakılırsa buton herkese görünür. Süreç butonlarında bu alanı boş bırakma: yetki kontrolünden geçmeyen buton hiç çizilmez, gizlemenin tek doğru yolu budur.
• Text ve Hint dil anahtarıdır; çeviri :: öneki eklenerek çözülür. Düz metin yazma.
• Icon bir DevExtreme ikon adıdır (check, trash, doc, preferences …); tema CSS'i dx-icon-<ad> sınıfıyla çizer. Komut diyalogundaki alan hazır ikon listesini önerir, listede olmayan bir ad da yazılabilir. Form ekranının araç çubuğu da aynı ikon adlarını kullanır.
• Toolbar butonu seçili satırlarla çalışır; SelectionJson uygun modda (single/multiple) olmalıdır. İş akışı varsa wizard bunu zaten single yapar.
• Satır bazlı aksiyon istiyorsan ButtonPosition: 0 kullan; buton komut sütununda görünür.
• IsVisible ve VisibleExpression yalnızca satır butonlarında (ButtonPosition: 0) çalışır; toolbar butonu her zaman görünür (görünürlüğü AuthName belirler). VisibleExpression bir ok fonksiyonudur ve eval edilir: "(e) => e.row.data.Status === 'Taslak'".
• URL token'ları: satır butonunda @LISTFORMCODE ve grid sütunu olarak tanımlı her alan için @FieldName; toolbar butonunda seçili ilk satırın tüm kolonları. Sütun listesinde olmayan bir alan adı satır butonunda değiştirilmez.
• Diyalog modunda @ parametreleri satır butonuna aittir: değerleri satır verisinden okunur, toolbar'da satır bağlamı olmadığı için orada yalnızca sabit parametreler çalışır (yeni kayıt diyalogu için {"id":""} gibi). DialogParameters boşsa diyalog hiç açılmaz — bu yüzden parametresiz diyaloglarda da en az bir sabit anahtar yazılır. Her iki konumda da diyalog kapanınca grid otomatik yenilenir.
• DialogName kayıtlı bir custom component adı değildir; platformda tanımlı şu diyalogları açar: RolesPermission, UsersPermission, TenantsConnectionString, CreateTenantFromOrderDialog, CreateNotification, AuditLogDetail, BranchSeed, DynamicServiceEditor. Kayıt yeri views/shared/DialogContext/DialogShowComponent.tsx'tir; her diyalog open + onDialogClose prop'larını alır. Kendi ekranını açmak istiyorsan Adres modunu kullan (custom component route'u ya da /admin/list/{ListFormCode}).
• Onay akışının kendi butonları (Onayla/Reddet) WorkflowJson üzerinden otomatik gelir; onları CommandColumnJson ile tekrar tanımlama.

Tipik süreç kalıbı: Url modunda bir Custom Endpoint'i ya da Dynamic Service'i çağıran adres verilir, dönüşte liste yenilenir. İş mantığı SQL/serviste kalır; ekranda yalnızca buton tanımı durur.

Kalıp — yazma tarafı ayrı bir sayfada olan liste. Kayıt grid'in popup formuyla değil, var olan bir React sayfasıyla (Monaco editörü, sihirbaz, tasarımcı) düzenleniyorsa liste yine bir ListForm'dur; üç aksiyon şöyle bağlanır:

Aksiyon	Nereye yazılır
Ekle	EditingOptionJson: AllowAdding: true + AddDialogName (+ sabit AddDialogParameters) — toolbar'ın hazır Add butonu grid popup'i yerine diyaloğu açar. Ayrı sayfaya gidilecekse AddDialogName yerine AddPageUrl. Her iki durumda da ayrı bir toolbar butonu tanımlama: hazır buton doğru konumda (ilk aksiyon) ve doğru görünümdedir, yetkisi PermissionJson.C'den gelir
Düzenle	Satır butonu (ButtonPosition: 0), DialogName + {"id":"@Id"}; ayrı sayfa yolunda Url modu (/admin/list/{Kod}/edit/@Id)
Sil	Kayıt yalnızca tablodan silinmiyorsa (assembly/dosya/dış kayıt da düşecekse) satır butonu + OnClick ile UiEvalService aksiyonu; düz tabloda AllowDeleting + DeleteCommand yeterlidir

AllowUpdating/AllowDeleting false bırakılır, böylece grid içinde ikinci bir düzenleme yolu açılmaz; AllowAdding yalnızca hazır Add butonunun çizilmesi için true'dur ve AddDialogName olduğu sürece popup form açmaz. Diyalog kapanışı listeyi yenilediği için kaydettikten sonra ayrıca bir yenileme çağrısı gerekmez. Canlı örnek: Dynamic Services (App.DeveloperKit.DynamicServices) — liste, KPI şeridi ve Swagger butonu ListForm'da; kod yazma DynamicServiceEditor diyalogunda (§9.3).

Adres değişiminde veritabanı uyarısı: MenusData.json'daki Menus ve Routes kayıtları yalnızca yoksa eklenir (MenuDataSeeder). Var olan bir menünün Url'ini ya da bir route'un Path'ini değiştirdiğinde kurulu veritabanları eski adreste kalır; düzeltme {sql|postgres}/execute/ altında bir prosedürle (§8.3) ya da elle yapılır. Yeni kurulumda sorun çıkmadığı için bu adım kolayca atlanır.

4.10 Wizard adım haritası — ekrandaki her adımın seed karşılığı

/admin/listform/wizard sihirbazı (kaynak: wizard/Wizard.tsx + WizardStep*.tsx) aşağıdaki adımlardan geçer. Seed dosyası yazarken de aynı sırayla düşün: her adım Wizard bloğunun bir bölümünü doldurur. Keşif turu (§0.6) soruları da bu adımlarla bire bir eşleşir.

#	Adım	Görünme koşulu	Doldurduğu seed alanları
0	Komponent Tipi	her zaman	ComponentKind (0 List · 1 Custom)
1	Custom Component	yalnız Custom yolu	CustomComponentName, MenuUrl (bileşenin RoutePath'i)
2	Menü	her zaman	WizardName, CreateMenu, MenuParentCode, MenuCode, Language.MenuEn/Tr, PermissionGroupName (+ görünen adlar), MenuIcon, MenuOrder
3	Ayarlar	yalnız List yolu	ListFormCode, DataSourceCode (+DataSourceConnectionString), SelectCommandType, SelectCommand, KeyFieldName, KeyFieldDbSourceType, IsTenant/IsBranch/IsOrganizationUnit, AllowAdding/Updating/Deleting, ConfirmDelete, AllowDetail, DefaultLayout + 8 görünüm bayrağı, Language.TitleEn/Tr, Language.DescEn/Tr
4	Alanlar	yalnız List	Groups[] (aşağıda)
5	Alt Formlar	yalnız List	SubForms[]
6	Widget'lar	yalnız List	Widgets[]
7	İş Akışı	yalnız List	WorkflowDto
8–11	Todo / Tree / Gantt / Scheduler	List + ilgili bayrak açıksa	TodoOptionDto / TreeOptionDto / GanttOptionDto / SchedulerOptionDto
12	Deploy	her zaman	— (özet + üretim; dosyaya alan yazmaz)

Custom yolunda 3–11 adımları hiç görünmez; menü + yetki + dil + bileşen bağlama üretilir. Bir görünüm bayrağı sonradan kapatılırsa aktif adım listeden düşer, sihirbaz en yakın geçerli adıma döner.

Adım 2 — Menü. WizardName her yolda zorunludur. CreateMenu anahtarı kapatılırsa menü alanlarının tamamı gizlenir ve menü/üst menü kaydı üretilmez (alt form ekranı kalıbı, §4.6). Açıkken zorunlular: üst menü (ağaçtan seçilir ya da yeni kök tanımlanır), MenuCode, EN+TR menü etiketi, izin grubu (listeden seçilir ya da yeni ad; görünen adları EN+TR yazılır), MenuIcon (react-icons adı) ve MenuOrder ≥ 1. Custom yolunda ayrıca MenuUrl gösterilir — bileşenin RoutePath'inden gelir, elle route açılmaz.

Adım 3 — Ayarlar. SelectCommand üç yoldan doldurulur: var olan tablo/view seçimi, SQL Table Designer diyaloğu (yeni tablo; §8.1 varsayılan kolonlarıyla) ya da serbest sorgu/SP (SelectCommandType'a göre). Aynı adımda CRUD Endpoints diyaloğu açılabilir (yetki: App.SqlQueryManager.CrudEndpoints) — Custom Component'in veri kaynağı olacak tabloysa endpoint'leri burada üret. AllowDetail için KeyFieldName şarttır.

Adım 4 — Alanlar. Sütunlar GetTableColumnsAsync ile tablodan gelir; "tümünü ekle" ya da tek tek sürükle-bırak. Her grup Caption + ColCount, her alan WizardColumnItemInputDto taşır. Sihirbazın kendi otomatikleri — dosya yazarken aynısını uygula:

Otomatik	Kural
EditorType çıkarımı	bit → dxCheckBox · sayısal tipler → dxNumberBox · tarih tipleri → dxDateBox · gerisi → dxTextBox
Başlık	Kolon adı CamelCase'ten kelimelere ayrılır (OrderNo → "Order No"); TR/EN başlangıç değeri budur, dil anahtarı App.Listform.ListformField.{Alan}
IsRequired	Kolon NOT NULL ise true
Lookup sorgusu üreticisi	Tablo + anahtar kolon + ad kolonu seçilir → SELECT "K" AS "Key", "N" AS "Name" FROM "Tablo" [WHERE "IsDeleted" = 0] ORDER BY "N"; — tabloda IsDeleted varsa filtre kendiliğinden eklenir
ValueExpr/DisplayExpr	Key / Name

Alan kartındaki Seçenekler düğmesi Editor Options Builder'ı (§6), Script düğmesi Script Builder'ı (§5) açar — çıktıları EditorOptions/EditorScript string'leridir.

Adım 7 — İş Akışı. Zorunlu ikili: ApprovalUserFieldName + ApprovalStatusFieldName; opsiyonel ApprovalDateFieldName, ApprovalDescriptionFieldName, ApprovalIsFilterUserName (liste yalnız sıradaki onaycıya düşsün), ApprovalIsResetWorkflow (kayıt değişince akış başa dönsün). Onay düğümleri (Criteria) görsel akış tasarımcısında kurulur ve ListFormWorkflow kayıtlarına gider (§4.7).

Adım 12 — Deploy. Sol tarafta tüm adımların özeti, sağda üretim log'u. Üretim sırası — seed dosyası uygulanırken WizardDataSeeder'ın izlediği sıranın aynısıdır:

1. Konfigürasyon doğrulama
2. Menü kaydı (CreateMenu: false ise atlanır)
3. Dil metinleri
4. İzin grubu + yetkiler
5. List yolunda: veri kaynağı → ListForm → alan grupları · Custom yolunda: bileşen bağlama
6. Deploy + tamamlandı

Başarıda sihirbaz /admin/list/{ListFormCode}'a yönlendirir ve seed dosyası configs/seeds/{kapsam}/wizard/ altına yazılmış olur. Düzenleme modu Wizard Manager'dan EditFileName ile açılır: aynı adımlar dolu gelir, kaydetmede önce eski dosya ve InsertedRecords kayıtları silinir (§4.5).

---

5. Artefakt B — EditorScript (alan davranışı)

Bir alanın davranışı (hesapla, doldur, kilitle, sor, çağır) EditorScript; görünümü ve editör özellikleri (§6) EditorOptions'tır. İkisi de ListForm alan kaydının birer metin kolonudur ve ikisi de aynı kutudan düzenlenir:

Dialog	Nerede açılır	Ne düzenler	Lehçe/sözlük
Script Builder (ScriptBuilderDialog)	Wizard → Alanlar adımı · ListForm editörü → Alan → Seçenekler sekmesi	EditorScript	formScriptDialect.ts + scriptRecipes.ts
Editor Options Builder (EditorOptionsBuilderDialog)	Wizard → Alanlar adımı · ListForm editörü → Alan → Detay sekmesi	EditorOptions	optionSpecs.ts + presets.ts
Event Script Builder (DesignerScriptBuilderDialog)	Visual Designer → JavaScript sekmesi	Custom component düğüm events script'i	designerScriptDialect.ts (§7.8)

Script Builder'ın iki görünümü vardır ve ikisi de aynı metni üretir:

• Kod (varsayılan): Monaco editörü + lehçeye bağlı IntelliSense (alan adları yalnızca string literali içinde önerilir), sağda arama yapılabilen Snippet ve Runtime API paneli. TypeScript teşhisleri kapalıdır — script bir handler gövdesidir, tek başına return/await geçerli görünmez.
• Sihirbaz: kural kartları. Her kart = bir tetikleyici + koşullar + bir tarif (recipe). Kart altında o kuralın üreteceği satır canlı gösterilir; sağ panelde script'in tamamı.

5.1 Script metninin şekli ve gidiş-dönüş sözleşmesi

// @builder {"v":1,"rules":[ … ]}      ← ilk satır: kuralların JSON'u
// @runOnOpen                          ← yalnızca bir kural open/both ise
<her kural için tek satır runtime çağrısı>

Dialog script'i regex ile çözmez; başlıktaki kurallardan script'i yeniden üretip metinle karakter karakter karşılaştırır:

Durum	Sonuç
Metin, kurallardan üretilenle birebir aynı	Sihirbaz kuralları açar (inSync)
Tetikleyici kavramından önce yazılmış script (trigger: change ile yeniden üretim tutuyorsa)	Kurallar geçerli sayılır, yeni varsayılanlarla yükseltilir
Metin farklı (elle düzenlenmiş)	Sihirbaz kuralları ezmez; sarı "kod ayrıştı" bandı çıkar. Kullanıcı bir kurala dokunana kadar kod olduğu gibi kalır; Yeniden üret düğmesi kodu kurallardan tazeler
// @builder başlığı yok	Sihirbaz boş açılır; kural eklenirse elle yazılmış kod tamamen değişir

Bunun pratik karşılığı: başlık ile gövdeyi ayrı ayrı düzenleme. Seeder ile basılan script'in dialogda açılabilir kalması, C# tarafının (§5.9) TS tarifleriyle birebir aynı metni üretmesine bağlıdır.

5.2 Bir kuralın anatomisi

[tetikleyici] + [koşul 1 (and|or) koşul 2 …] + [tarif + parametreleri]

• Koşullar and ya da or ile birleşir (tek bağlaç, kural genelinde). Her koşul operatör + kaynak alan + değer üçlüsüdür; birden fazlaysa parçalar parantezlenir.
• Koşul normalde if (...) sarmalayıcısına dönüşür. readOnly tarifinde ise conditionIsArgument işaretlidir: koşul if olmaz, doğrudan aksiyonun argümanı olur — koşul bozulduğunda alan yeniden açılabilsin diye (aksi halde bir kez kilitlenir, kalırdı).
• Eksik kural üretilmez. Zorunlu parametresi ya da koşul değeri boş kural script'e hiç girmez; kartta "Eksik" rozeti çıkar. Bu, C# tarafında da aynıdır.
• Kural sırası çıktı sırasıdır; kartlardaki ok düğmeleri sırayı değiştirir. Aynı alana yazan iki kural varsa son kural kazanır.

5.3 Tarifler (recipes) — üretilen satırın tamamı

Grup	recipe	Parametreler	Ürettiği satır
calc	multiply	left, right, target, digits?	set('T', round(num('A') * num('B'), 2))
calc	subtract	left, right, target, digits?	set('T', round(num('A') - num('B'), 2))
calc	percent	amount, rate, target, digits?, mode?	set('T', round(num('A') * num('R') / 100, 2)) · mode=add → num('A') + … · mode=subtract → num('A') - …
calc	sum	target, sources[], digits?	set('T', round(sum('A', 'B'), 2))
calc	formula	target, expression	set('T', <ifade>) — ifade ham JS'tir, runtime yardımcıları kullanılabilir
calc	today	target, offset?	set('T', new Date().toISOString().slice(0, 10)) · offset varsa new Date(Date.now() + n * 86400000)
calc	days	start, end, target	set('T', days('Bas', 'Bit')) — bitiş günü dahil
calc	hours	start, end, target	set('T', hours('Bas', 'Bit')) — bitiş küçükse ertesi güne taşar
data	copy	source (seçili kayıttaki kolon/yol), target	copy('unitPrice', 'UnitPrice')
data	setValue	target, text	set('T', tpl('{Musteri} - {value}'))
data	clear	sources[]	clear('Il', 'Ilce')
view	readOnly	target, invert?	readOnly('Alan', <koşul>) · invert → readOnly('Alan', !(<koşul>)) · koşulsuz → readOnly('Alan', true)
interaction	notify	message	notify('Limit aşıldı') — mesajda {Alan} şablonu geçerli
interaction	ask	message	if (!ask('Emin misiniz?')) return — vazgeçilirse alan eski değerine döner ve script durur
interaction	openUrl	url, target?	openUrl('/report?id={Id}') · _self verilirse ikinci argüman eklenir
integration	apiToField	target, url, path?	set('T', await api('/api/x/{value}', 'data.name'))
integration	custom	code	Satırın kendisi. Son çare; sondaki ; atılır

sum ve clear çoklu alan alır (fields listesi); diğerlerinde her parametre tek alandır. Sayı bekleyen parametrelere sabit yazılabilir: 20 olduğu gibi, KdvOrani ise num('KdvOrani') olarak geçer.

5.4 Koşul operatörleri

Operatör	Kaynak	Değer	Üretilen ifade
always	—	—	(koşul yok)
equals	✔	✔	str('A') === 'x'
notEquals	✔	✔	str('A') !== 'x'
contains	✔	✔	str('A').includes('x')
empty	✔	—	!get('A')
notEmpty	✔	—	!!get('A')
greaterThan	✔	✔	num('A') > 100 (değer alan adıysa tırnaklanır)
lessThan	✔	✔	num('A') < 100
isTrue	✔	—	bool('A')
isFalse	✔	—	!bool('A')

Karşılaştırmalar metin üzerindendir (equals/notEquals/contains); sayısal karşılaştırma istiyorsan greaterThan/lessThan kullan ya da formula/custom yaz.

5.5 Tetikleyiciler ve isReady guard'ları

Tetikleyici	Ne zaman çalışır
change	Yalnızca alanın değeri değiştiğinde
open	Yalnızca form açılırken (varsayılan değer üretmek için)
both	İkisinde de

Belirtilmezse grup varsayılanı geçerlidir: calc, data, view → both; interaction, integration → change. Gerekçe: değer üreten kurallar form açılışında da çalışmalıdır (türetilmiş alan boş kalmasın); uyarı gösteren ya da dış çağrı yapan kurallar yalnızca değişimde çalışmalıdır (form her açıldığında uyarı çıkmasın, boşuna istek atılmasın).

Script'in herhangi bir kuralı açılışta çalışıyorsa metnin başına // @runOnOpen düşer ve her satır kendi tetikleyicisine göre sarmalanır: change → if (!isReady) …, open → if (isReady) …. Hiçbir kural açılışta çalışmıyorsa guard üretilmez, kod kısa kalır.

Açılışta çalışma güvenliği runtime tarafında korunur: değişmeyen değer yazılmaz (Object.is kontrolü), yazmalar bir tick sonraya alınır ve aynı turda tekrar girilmez — yoksa contentReady kendini besleyip sonsuz döngü olurdu.

5.6 Runtime API — script'in içinde ne varsa

Script AsyncFunction ile derlenir, aşağıdaki adlar parametre olarak enjekte edilir. await serbesttir.

İmza	Anlamı / davranışı
value · field	Değişen alanın değeri ve adı
data	Script'in üzerinde çalıştığı canlı form verisi (kopya)
isReady	true ise script form açılışında çalışıyor
get('Alan')	Form verisinden okur. Nokta yolu (Musteri.Unvan) ve büyük/küçük harf duyarsız eşleşme destekler (SQL kolon adları tutarsız gelebiliyor)
num() · str() · bool()	Tip dönüşümü. bool için true/'true'/1/'1' doğrudur
dateOf('Alan')	Date ya da null
pick(nesne, 'a.b')	Herhangi bir nesneden yol okuma
set('Alan', deger) · set({A:1, B:2})	Yazar. Değişmeyen değer yazılmaz; yazmalar biriktirilip tek flush ile forma ve düzenlenen grid hücresine uygulanır
clear('A','B')	Verilen alanları null yapar
copy('kolon','Alan')	Lookup/GridBox'ta seçili kayıttan taşır; hedef verilmezse yolun son parçası hedef olur
selected('Yol') · snum() · sstr()	Seçili kaydın tamamı / sayı / metin hâli
readOnly('Alan', kosul)	Formdaki herhangi bir editörü kilitler/açar (yalnızca script'in bağlı olduğu alanı değil)
round(x, 2) · sum('A','B')	Matematik
days('Bas','Bit') · hours('Bas','Bit')	Gün farkı (bitiş dahil) · saat farkı (negatifse +24)
tpl('{Alan} - {value}')	Şablon: {Alan}, {value}, {selected.Yol}
notify('mesaj')	window.alert (şablon çözülür)
ask('mesaj')	window.confirm; hayır denirse revert() çalışır ve false döner
revert()	Alanı değişiklik öncesi değerine döndürür (editöre de yazar)
openUrl('/adres', '_blank')	Yeni sekme/pencere
await api(url, 'data.name', options?)	Ham fetch. Kimlik doğrulama başlığı eklemez; korumalı bir uç için Custom Endpoint tarafında erişim açık olmalıdır
$	Tüm yardımcıların tek nesne hâli

Eski (uzun) script'ler bozulmasın diye geriye dönük uyum vardır: script içinde yardımcı adlarıyla çakışan bir tanım varsa (const data = … gibi) script yalnızca eski beş parametreyle (formData, e, editor, runtimeSetEditorReadOnly, setFormData) derlenir ve yardımcılar tanımsız kalır. Yardımcı adlarını yeniden tanımlama.

5.7 Yetenek sınırları — script ile yapılamayanlar

• Alan gizleme yok. Runtime'da visible yardımcısı yoktur; koşullu görünürlük yerine readOnly kullan, kalıcı gizleme EditorOptions.visible ya da IncludeInEditingForm'dur.
• Lookup sorgusu değiştirilemez; cascade davranışı ListForm lookup ayarlarından kurulur.
• Sunucu tarafı doğrulama değildir. ask/notify yalnızca tarayıcıdadır; iş kuralı zorunluysa SQL/endpoint tarafında da uygula.
• Satırlar arası hesap yok: script yalnızca düzenlenen kaydı ve seçili lookup kaydını görür.
• Script bir alana bağlıdır: X alanının script'i yalnızca X değiştiğinde (ve açılışta) çalışır. Üç alandan beslenen bir toplam için ya her birine kural yaz ya da toplamı üreten kuralı üç alanın script'ine de koy.
• Hata yönetimi: script hatası konsola yazılır, kullanıcıya gösterilmez ve form akışını kesmez.

5.8 Kod modunda çalışmak

Sihirbazın karşılamadığı bir şey için önce formula, sonra custom tarifini dene — bunlar sihirbazı korur. Tamamen elle yazılan script sihirbazı kapatır. Yardım panelindeki hazır kalıplar (koşullu yazma, açılış/değişim ayrımı, toplu set, seçili kayıttan doldurma, onay, try/catch'li API çağrısı, alan kilitleme) doğrudan editöre eklenir.

// Açılışta ve değişimde farklı davranış
if (isReady) {
  set('Durum', str('Durum') || 'Taslak')
} else if (!ask('Fiyatı değiştirmek istediğinize emin misiniz?')) {
  return
}

5.9 Seeder tarafı (C#) — tercih edilen yol

api/src/Sozsoft.Platform.Domain.Shared/Editors/ — scriptRecipes.ts dosyasının portudur.

Tarif	C#
multiply / subtract	EditorScript.Multiply(left, right, target, digits) · Subtract(...)
percent	EditorScript.Percent(amount, rate, target, digits, EditorScriptPercentMode.Add|Subtract|Only)
sum	EditorScript.Sum(target, "A", "B")
formula	EditorScript.Formula(target, "num('Gross') * 0.18")
today / days / hours	Today(target, offsetDays) · Days(start, end, target) · Hours(start, end, target)
copy / setValue / clear	Copy(sourcePath, target) · SetValue(target, text) · Clear("Il", "Ilce")
readOnly	ReadOnly(target, invert)
notify / ask / openUrl	Notify(message) · Ask(message) · OpenUrl(url, target)
apiToField / custom	ApiToField(target, url, responsePath) · Custom(code)

Akıcı ekler: .When(...) (hepsi sağlanmalı), .WhenAny(...) (biri yeterli), .OnChange() / .OnOpen() / .OnOpenAndChange() / .WithTrigger(EditorScriptTrigger.X), .WithId("multiply_1") (verilmezse tarif adı + sıra numarasından üretilir).

Koşullar: EditorScriptCondition.Is / IsNot / Contains / IsEmpty / IsNotEmpty / GreaterThan / LessThan / IsTrue / IsFalse / Always.

EditorScript = EditorScript.Build(
    EditorScript.Multiply("Quantity", "UnitPrice", "Total", digits: 2),
    EditorScript.Percent("Total", "VatRate", "VatAmount", 2, EditorScriptPercentMode.Add)
        .When(EditorScriptCondition.IsNotEmpty("VatRate")),
    EditorScript.ReadOnly("Total"),
    EditorScript.Today("OrderDate").OnOpen(),
    EditorScript.Copy("Customer.TaxNumber", "TaxNumber"),
    EditorScript.Ask("Fiyatı değiştirmek istediğinize emin misiniz?")
        .When(EditorScriptCondition.GreaterThan("UnitPrice", "1000")));

Tek kurallı script için EditorScriptRule doğrudan string'e dönüşür:

EditorScript = EditorScript.Days("StartDate", "EndDate", "DayCount");

Eşleme kuralı: scriptRecipes.ts ile bu sınıflar aynı çıktıyı üretmek zorundadır. Birinde bir tarif değişirse aynı görevde diğeri de değişir; aksi hâlde seeder ile basılan script dialogda "elle düzenlenmiş" sayılır ve kural editörü kapanır.

5.10 Senaryo → kural dizisi

İstek	Kurallar (hangi alana)
"Miktar × fiyat toplamı, KDV dahil"	Quantity+UnitPrice → multiply(Total); Total → percent(mode=add); Total → readOnly
"Müşteri seçilince vergi no ve adres dolsun"	CustomerId → copy('taxNumber','TaxNumber'), copy('address','Address')
"İl değişince ilçe boşalsın"	City → clear(District)
"Kapalı kayıtta hiçbir şey düzenlenemesin"	Her alanda readOnly + koşul Status equals Kapali — ya da tek alanda birden çok readOnly kuralı
"Talep tarihi bugün gelsin, geçmiş tarih seçilemesin"	RequestDate → today (OnOpen) + EditorOptions min (§6)
"Tutar 1000'i geçerse onay istensin"	Amount → ask + koşul greaterThan 1000
"Vergi no girilince unvan servisten gelsin"	TaxNumber → apiToField(target=Title, path=data.name) + koşul notEmpty
"İzin gün sayısı otomatik"	EndDate → days(StartDate, EndDate, DayCount); DayCount → readOnly

---

6. Artefakt C — EditorOptions

DevExtreme editörüne (ve platformun kendi editörlerine) geçirilen JSON. UI sözlüğü optionSpecs.ts, hazır kalıplar presets.ts, C# tarafı EditorOptions + EditorOptionsBuilder.

6.1 Dialog nasıl çalışır

• Ayarlar sekmesi tamamen optionSpecs.ts sözlüğünden üretilir; alanlar gruplara ayrılır, arama kutusu yol ve etiket üzerinde çalışır.
• Alanlar kolonun EditorType2 değerine göre süzülür. "Tüm ayarlar" kutusu süzgeci kapatır; "Yalnızca dolu olanlar" yalnızca yazılmış ayarları gösterir. Zaten değer yazılmış bir ayar, editöre uymasa bile gizlenmez ("kaydettim ama göremiyorum" durumu oluşmasın diye).
• Boolean alanlar üç durumludur: tanımsız / true / false. Temizlemek anahtarı JSON'dan tamamen siler; geride kalan boş ara nesneler ({"format":{}}) de temizlenir.
• Bir ayar sözlükteki tipiyle uyuşmayan bir değer taşıyorsa alan kilitlenir ve uyarı gösterir; düzeltme Ham JSON sekmesinde yapılır.
• Sözlük dışı ayarlar bölümü: sözlükte olmayan her yol burada listelenir ve path.to.option + tip (string / number / boolean / json) + değer ile yeni ayar eklenebilir. Yani DevExtreme'in sözlükte olmayan herhangi bir seçeneği de buradan yazılır — sözlük bir sınır değil, bir kısayoldur.
• Ham JSON sekmesi metnin tamamını düzenler. JSON bozukken Ayarlar sekmesi ve Kaydet düğmesi kilitlidir; bozuk metin sessizce silinmez.
• Kaydedilen değer tek satır JSON'dur; hiç ayar yoksa boş metindir.

6.2 Yol yazımı ve tipler

Tip	Girdi	JSON'a yazılan
boolean	üç durumlu seçim	true / false / (yok)
number	sayı	12
text	metin	"dd/MM/yyyy"
select	listeden seçim (bilinmeyen mevcut değer korunur)	seçilen değer
size	sayı ya da CSS	200 veya "100%"
stringList	virgülle ayrılmış	["key","name"]
json	ham JSON	nesne/dizi

İç içe ayar noktayla yazılır: format.precision → {"format":{"precision":2}}. Dizi elemanları yaprak sayılmaz; toolbar.items tek bir json alanıdır.

6.3 Ayar sözlüğü — gruplar

Grup	Anahtarlar	Hangi editörlerde
Genel	readOnly, disabled, visible, hint, tabIndex, valueChangeEvent, validationMessageMode, validationMessagePosition, elementAttr.class, inputAttr.style, inputAttr.aria-label	hepsi
Görünüm	width, height, placeholder, label, labelMode, stylingMode, showClearButton	hepsi (giriş kutusu olmayanlarda placeholder/showClearButton anlamsız)
Metin	mode, maxLength, mask, maskChar, maskRules.X, maskInvalidMessage, showMaskMode, useMaskedValue, spellcheck, autoResizeEnabled, minHeight, maxHeight	dxTextBox, dxTextArea, dxAutocomplete
Sayı	min, max, step, showSpinButtons, useLargeSpinButtons, format.type, format.precision, format.currency, invalidValueMessage, useMaskBehavior	dxNumberBox
Tarih	type, pickerType, displayFormat, dateSerializationFormat, interval, min, max, openOnFieldClick, applyValueMode, invalidDateMessage, calendarOptions.firstDayOfWeek, calendarOptions.zoomLevel	dxDateBox, dxCalendar, dxDateRangeBox
Açılır liste	searchEnabled*, searchMode, searchExpr, searchTimeout, minSearchLength, showDataBeforeSearch, acceptCustomValue*, noDataText, deferRendering, wrapItemText, dropDownOptions.width/height/hideOnOutsideClick	dxSelectBox, dxLookup, dxTagBox, dxDropDownBox, dxGridBox, dxAutocomplete
TagBox	showSelectionControls*, maxDisplayedTags*, showMultiTagOnly*, applyValueMode*, multiline, hideSelectedItems	dxTagBox
GridBox	columns*, selectionMode*, filterRowVisible*	dxGridBox
Görsel	uploadUrl*, fileFieldName, accept*, multiple*, maxFileSize*	dxImageUpload, dxImageViewer
Seçim	text (dxCheckBox), switchedOnText/switchedOffText (dxSwitch), layout (dxRadioGroup), editAlphaChannel/keyStep (dxColorBox)	ilgili editör
Kaydırıcı	min, max, step, tooltip.enabled, tooltip.showMode, showRange	dxSlider, dxRangeSlider
HTML	valueType, toolbar.multiline, toolbar.items, mediaResizing.enabled, imageUpload.fileUploadMode, imageUpload.uploadUrl	dxHtmlEditor
Liste sütunu	format (metin hâli), encodeHtml, buttons	hepsi — bu üçü grid sütununu da etkiler

\* işaretli anahtarlar backend'de tipli DTO'ya (GridBoxOptionsDto, TagBoxOptionsDto, ImageUploadOptionsDto) çözülür; yanlış tipte yazılan değer hata vermez, sessizce yok sayılır. columns dizi, maxDisplayedTags sayı, multiple boolean olmalıdır.

6.4 Hazır kalıplar (preset)

Preset mevcut JSON ile birleşir, diğer ayarları silmez; aynı anahtar varsa üzerine yazar.

Preset	Ürettiği
Salt okunur / Pasif	{"readOnly":true} · {"disabled":true}
Sağa hizalı	{"inputAttr":{"style":"text-align: right"}}
2 ondalık · Artırmalı sayı · Para	format.fixedPoint(2) · + useMaskBehavior + showSpinButtons · format.currency TRY
Tarih · Tarih-saat · Saat	type+displayFormat+dateSerializationFormat üçlüsü (saatte ayrıca pickerType:list, interval, width:100%)
Telefon maskesi	mask, maskRules.X, maskInvalidMessage, placeholder
Otomatik büyüyen metin	autoResizeEnabled, minHeight, maxHeight
Aranabilir liste	searchEnabled, searchMode:contains, searchTimeout, showClearButton
TagBox anında seçim	showSelectionControls, applyValueMode:instantly, searchEnabled
GridBox tek/çok seçim	columns, selectionMode, filterRowVisible, height, width
Çoklu görsel	width, height, multiple, accept:image/*
HTML tam araç çubuğu	toolbar.items (tam liste), toolbar.multiline, mediaResizing, imageUpload
Yükseklik 100 / 200	{"height":100} · {"height":200}

6.5 Seeder tarafı (C#)

İhtiyaç	C#	Ürettiği JSON (özet)
Pasif / salt okunur	EditorOptions.Disabled() · ReadOnly()	{"disabled":true} · {"readOnly":true}
Temizle düğmesi	EditorOptions.ShowClearButton()	{"showClearButton":true}
Çok satırlı	EditorOptions.Multiline(80)	{"height":80}
Sabit ondalık	EditorOptions.Number(2)	format + maske davranışı + spin
Yüzde	EditorOptions.Percent()
Tarih / tarih-saat / saat	EditorOptions.Date() · DateTime() · Time(15)
Telefon	EditorOptions.Phone()	global format + maske + örnek
Kaydırıcı	EditorOptions.Slider()	{"tooltip":{"enabled":true}}
Görsel yükleme	EditorOptions.ImageUpload(multiple: true, 80, 80)
Zengin metin	EditorOptions.Html(240)	tam araç çubuğu + encodeHtml

Akıcı ekler: .Placeholder(), .MaxLength(), .Height(int\|string), .Width(int\|string), .Format(), .FixedPointFormat(p), .DisplayFormat(), .DateSerializationFormat(), .Mask(mask, invalidMessage, useMaskedValue), .ShowSpinButtons(), .UseMaskBehavior(), .Disabled(), .ReadOnly(), .ShowClearButton() ve tip bazlı genel yazıcılar: .Text(key, value), .Number(key, value), .Flag(key, value), .Raw(key, json).

EditorOptions = EditorOptions.Number(4).ShowClearButton(),
EditorOptions = EditorOptions.Multiline(60).Placeholder("Açıklama"),
EditorOptions = EditorOptions.New().Flag("acceptCustomValue", true),
EditorOptions = EditorOptions.New().Raw("columns", "[\"key\",\"name\"]").Text("selectionMode", "single"),

Kurallar:

• Aynı anahtar iki kez verilirse sonuncusu geçerlidir; anahtar sırası korunur.
• .Raw değeri geçerli JSON olmalıdır; doğrulanmaz.
• Hiç seçenek yoksa Build() boş metin döner — alan null kalır, {} yazılmaz.

6.6 EditorScript mi EditorOptions mı?

İhtiyaç	Yer
Alan her koşulda kilitli / gizli	EditorOptions: readOnly, visible
Alan koşula göre kilitli	EditorScript: readOnly tarifi
Biçim, maske, ondalık, tarih formatı, arama, açılır liste davranışı	EditorOptions
Değer üretme, kopyalama, temizleme, uyarı, servis çağrısı	EditorScript
Alt/üst sınır (tarih/sayı)	EditorOptions min/max — script ile doğrulama yerine editörle engelle

---

7. Artefakt D — Custom Component (Visual Designer)

ListForm ile ifade edilemeyen ekranın yolu fiziksel React sayfası değil, tasarımcıda üretilen bir custom component'tir.

7.1 Seed dosyası

configs/seeds/{kapsam}/data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json — Custom Components ekranının veri dosyası. Bileşenin kendi dosyası yoktur; her bileşen bu dosyada bir satırdır ve dosya data/{ListFormCode}.json sözleşmesini (§0.1) izler.

{
  "ListFormCode": "App.DeveloperKit.CustomComponents",
  "KeyFieldName": "Id",
  "GeneratedAt": "2026-08-20T11:23:45Z",
  "Order": 0,
  "Rows": [
    {
      "Id": "8389ccbc-3e7b-738d-35aa-3a237eea9b9d",
      "Name": "OrderBoard",
      "RoutePath": "/admin/order-board",
      "Description": "",
      "IsActive": true,
      "Dependencies": ["OrderCard"],
      "Code": "/*__SOZSOFT_VISUAL_DESIGNER__<url-encoded designer doc>__*/\nconst OrderBoard = () => { … }\n\nexport default OrderBoard",
      "Props": "{\"visualDesigner\":{ … }}",
      "DataSources": [
        {
          "Name": "Mrp_T_Order — GetList",
          "Method": "GET",
          "Url": "/api/app/crudendpoint/Mrp_T_Order",
          "ResponsePath": null,
          "EntityName": "Mrp_T_Order",
          "OperationType": "GetList",
          "SeedFile": "crud/Mrp_T_Order.json"
        }
      ]
    }
  ]
}

• Id satırın anahtarıdır (KeyFieldName). Yeni bir bileşen yazarken üret; import ve seed eşleşmesi bu değer üzerinden yapılır.
• Yeni bir bileşen dosyaya satır olarak eklenir; var olan satırlar korunur.
• DataSources elle yazılmaz: kaydetme sırasında CustomComponentDataSourceResolver tasarımcı dokümanındaki dataSources listesini method + path ile CRUD endpoint kataloğunda arayarak üretir. Eşleşenler EntityName + SeedFile taşır; elle yazılmış endpoint'ler listede kalır ama bu alanları boş gelir.
• Dependencies, kanvasa bırakılan diğer custom component'lerin adlarıdır.
• OperationType değerleri: GetList, GetById, Create, Update, Delete (§9.1 ile aynı küme).

7.1.1 İki mod: hangisini yazacaksın?

Runtime Code alanını her zaman kullanmaz. getComponentRuntimeCode şu kararı verir:

Props.visualDesigner varsa  &&  version === 1  &&  sourceMode === 'visual'  &&  nodes bir dizi ise
    → kod tasarımcı dokümanından YENİDEN ÜRETİLİR (generateDesignerCode), Code alanı yok sayılır
aksi hâlde
    → Code alanı olduğu gibi Babel ile derlenir

Bu, prompt ile üretim için belirleyicidir:

Mod	Ne yazarsın	Ne zaman
Visual (sourceMode: "visual")	Yalnızca Props.visualDesigner dokümanı. Code alanı okunmaz; marker'lı bir yer tutucu bırakılır.	Ekran, tasarımcının bileşenleriyle ifade edilebiliyorsa. Kullanıcı sonradan kanvastan düzenleyebilir. Varsayılan tercih.
Code (Props: null)	Doğrudan JSX. Tasarımcı kanvası olmaz.	Tasarımcı sözlüğünün karşılamadığı yerleşim/etkileşim gerekiyorsa.

Visual modda Code alanına şunu yaz — hem marker'ı taşır (tasarımcı dosyayı açabilsin) hem de derlense bile zararsızdır:

/*__SOZSOFT_VISUAL_DESIGNER__<encodeURIComponent(JSON.stringify(document))>__*/
const {Name} = () => {
  return (
    <>
    </>
  )
}

export default {Name}

Marker'ın içi Props.visualDesigner ile aynı dokümanın URL-encode edilmiş hâlidir. Tutarsız kalırsa tasarımcı Props'u esas alır; yine de ikisini eşit tut.

7.1.2 Code modunda çalışma ortamı

Derlenen kod paylaşılan bir fonksiyon kapsamında çalışır. import satırları temizlenir — ihtiyacın olan her şey kapsamdan gelir:

Kapsamdaki ad	Ne
React	React'in tamamı (React.useState, React.useEffect…)
components/ui dışa aktarımlarının tamamı	Button, Input, Select, Dialog, Card, Notification, toast, … (yeni bir UI bileşeni eklendiğinde otomatik gelir)
UiKit	Aynı kitin isim uzayı hâli
PlatformViewHost	Bir ListForm ekranını gömmek için
apiService	Kimlik doğrulamalı HTTP istemcisi — tercih edilen yol
axios	Ham HTTP (kimlik doğrulama eklemez)
DOMPurify	HTML temizleme
translate(key)	Dil anahtarı çözümü
checkPermission(name)	Yetki kontrolü
getCulture()	Aktif dil

Kurallar:

• export default {ComponentName} zorunludur; ad dosya/kayıt adıyla birebir aynı olmalıdır.
• Kullanıcıya görünen metni gömme; translate('App.…') kullan ve dil anahtarını wizard dosyasında ya da LanguagesData.json'da tanımla.
• Veriye erişimde apiService kullan; taban adres, token ve tenant başlığı ondan gelir. Örneklerde gördüğün axios.create({ baseURL: 'https://localhost:44344/' }) kalıbı eski bir kayıttır, taklit etme.
• Yetkiyle gizlenecek her blok checkPermission('App.…') ile sarılır. Custom component route'u authority: [] ile üretilir (§7.6 uyarısı) — kontrol bileşenin içindedir.
• Başka bir custom component'i JSX olarak kullanabilirsin; adını Dependencies listesine ekle.

7.2 Tasarımcı dokümanı (Props.visualDesigner)

DesignerDocument = {
  version: 1
  sourceMode: 'visual' | 'code'   // 'code' tek yönlüdür, kanvasa dönülmez
  nodes: DesignerNode[]
  canvas: { width: 'responsive' | 'desktop' | 'tablet' | 'mobile' }
  lifecycle: { onMount: string }  // sayfa açılışında çalışan script (§7.8)
  dataSources: DesignerDataSource[]
  permissionCode?: string         // Wizard'ın bu bileşen için ürettiği okuma yetkisi
}

DesignerNode = {
  id: string            // 'cmp_…' — opak
  type: string          // 'Form', 'Grid', 'Input', 'ListView', 'FlexRow' …
  kind: 'html' | 'ui' | 'layout' | 'platform' | 'custom'
  slot?: string
  ref?: string          // 'btnSave' — script'ler birbirine bununla erişir
  props: Record<string, unknown>
  events: Record<string, string>          // olay adı → script (§7.8)
  bindings: Record<string, DesignerBinding>
  children: DesignerNode[]
}

DesignerBinding = {
  sourceId: string      // 'source_…' (data source) ya da 'cmp_…' (kapsayıcı Form kaydı)
  path: string          // okunacak kolon
  labelPath?: string
  valuePath?: string
  columns?: string[]    // ekranda görünmeyen ek kolonlar; refs.<ad>.getColumn('x') ile okunur
}

DesignerDataSource = {
  id: string
  name: string
  method: 'GET' | 'POST' | 'PUT' | 'DELETE'
  url: string
  responsePath: string  // yanıt içindeki liste yolu; boşsa yanıtın kendisi
  filters?: DesignerDataSourceFilter[]
}

DesignerDataSourceFilter = {
  id: string
  field: string
  operator: 'eq'|'ne'|'contains'|'startswith'|'endswith'|'gt'|'gte'|'lt'|'lte'|'in'|'isnull'|'notnull'
  source: 'static' | 'query' | 'route' | 'record'
  value: string         // static → değer · query/route → URL parametre adı · record → <formRef>.<kolon>
  previewValue?: string // yalnızca tasarımcı önizlemesi; üretilen koda girmez
  required?: boolean    // true ise değer yoksa istek hiç atılmaz
}

Filtre → query string sözleşmesi: eq çıplak parametredir (?RoleId=5), diğerleri adını son ek olarak taşır (?Name.contains=abc). Bu, CrudEndpoint GetList'in okuduğu sözleşmedir.

required: true varsayılandır ve bilinçlidir: değeri henüz gelmemiş bir filtre isteği tutmalıdır; filtresiz koleksiyonu yüklemek "filtre çalışmıyor" gibi okunur.

7.3 Toolbox

Aile (toolboxGroup)	Bileşenler
layout	PageContainer (maxWidth, padding, gap, className), FlexRow (columns, firstColumnWidth, gap, wrap, align, className), Table
data	Form (dört CRUD endpoint'ini sahiplenen kapsayıcı) + veri bağlanabilen bileşenler: Select, AutoComplete, Dropdown, Menu, Pagination, Radio.Group, Tabs, Grid
platform	ListView, DataGridView, TreeView, GanttView, TodoBoard, CardView, SchedulerView, PivotView, ChartView — her biri listFormCode ile bir ListForm ekranını gömer
html	div, p, span, h1–h5, img — yalnız bu dokuz etiket (input/button/textarea/select/checkbox kutuda yok, ui karşılıkları kullanılır)
ui	components/ui bileşenleri (Spacer dâhil) — sözleşmeleri componentProps.json metadata'sından okunur
custom	Diğer custom component'ler

Önce yeniden kullan: istenen şey zaten bir ListForm ekranının verdiği liste/ağaç/grafikse, onu primitiflerden yeniden kurma — ilgili platform düğümünü listFormCode ile bırak.

Önemli — eksik olan eklenir, yeni bileşen yazılmaz. İstenen komponent Developer Kit araçlarıyla (toolbox + konfigürasyon) büyük ölçüde — diyelim %70 — kuruluyorsa geri kalanı "yapılamaz" ya da sessizce atlanacak bir şey değildir; ama çözüm yeni bir bileşen / aile / Developer Kit ekranı üretmek de değildir. Kullanılan var olan bileşene küçük eklemeler yapılır ve komponent tamamlanır. Eklenebilecekler: eksik bir olay (onBlur, onKeyDown, onDoubleClick…), eksik bir prop (maxLength, prefix, readOnly, variant değeri, size…) ya da bileşenin var olan davranışını bozmadan eklenen küçük bir yetenek (ikon slotu, ek görünüm seçeneği, ref API'sine yeni metot). Geliştirme zinciri:

Durum	Yapılacak (hepsi mevcut dosyalarda, yeni bileşen dosyası yok)
components/ui/{Name} olayı/prop'u zaten taşıyor, panel göstermiyor	Olaysa: bileşen DESIGNER_PRIMARY_EVENTS kaydındaysa panel yalnız o dizideki olayları gösterir → catalog.ts'te diziye olay adını ekle (isteğe bağlı DESIGNER_EVENT_SNIPPETS başlangıç script'i). Prop'sa önce filtrelere bak: HIDDEN_GENERATED_PROPERTIES (field, form) ve catalog.ts'teki bileşene özel elemeler (Select.items, Menu.variant, Table.columns/data, Checkbox.defaultChecked); filtrede değilse componentProps.json girdisi eksiktir, tamamla
components/ui/{Name} olayı/prop'u hiç taşımıyor	Aynı bileşene on* prop'unu ya da yeni prop'u ekle (varsayılanı mevcut davranışı koruyacak şekilde) → generated/componentProps.json'daki bileşen girdisine elle ekle (type: "function" olay için; dosya otomatik üretilmez, README) → olaysa adını DESIGNER_PRIMARY_EVENTS'e; değer kümesi metadata'da tip adıyla geliyorsa NAMED_UNION_OPTIONS (anahtar tsType), tek bileşene özel varsayılan/seçenek gerekiyorsa PROPERTY_OVERRIDES (anahtar bileşen → prop). Kod üreticisi (codeGenerator.ts) prop'u JSX niteliği olarak basar, olay için handle_{düğüm}_{olay} handler'ını node.events'ten kendisi üretir
Script Builder'da da kullanılacak	designerScriptDialect.ts / designerScriptRecipes.ts'te olay cancelable mı, hangi tarifler listelenecek — ekle; ref API'sine yeni metot eklediysen §7.8 tablosu
Sonrasında	npm run typecheck + npm run lint; lowcode-reference.instructions.md §10.9 prop tablosu / §10.10 olay tablosu güncellenir

Sınır — bunlar yapılmaz: yeni ui/data/layout bileşeni, yeni toolbox ailesi, EXCLUDED_COMPONENTS'ten bileşen çıkarma, Developer Kit menüsüne yeni ekran/komponent, bileşenin mevcut davranışını/varsayılanını değiştiren ekleme (geriye dönük uyumluluk şart — var olan custom component'ler aynı çıktıyı vermeye devam etmeli). Ekleme "küçük" değilse (bileşeni yeniden yazmak, ikinci bir bileşen gibi davranmasını sağlamak) bu çerçeve dışıdır ve §0.8'e göre sorulur.

İhtiyaç görsel davranış değil de veri/aksiyonsa Custom Endpoint (§9.2), iş mantığıysa Dynamic Service (§9.3, §10.6) her zaman açıktır.

Keşif turu tarifinde (§0.6.6) hangi bileşene ne ekleneceği açıkça yazılır ve tarifle birlikte onaylatılır; bu çerçeve içi bir genişletmedir (§0.8).

7.3.1 Çalışan minimal doküman — bir Form + gömülü liste

Aşağıdaki Props değeri (JSON string olarak yazılır) tek başına çalışır: üstte bir CRUD formu, altında var olan bir ListForm ekranı.

{
  "visualDesigner": {
    "version": 1,
    "sourceMode": "visual",
    "canvas": { "width": "responsive" },
    "lifecycle": { "onMount": "" },
    "permissionCode": "App.Hr.AdvanceRequest",
    "dataSources": [
      { "id": "source_list",   "name": "Hr_T_AdvanceRequest — GetList",
        "method": "GET",    "url": "/api/app/crudendpoint/Hr_T_AdvanceRequest",      "responsePath": "" },
      { "id": "source_byid",   "name": "Hr_T_AdvanceRequest — GetById",
        "method": "GET",    "url": "/api/app/crudendpoint/Hr_T_AdvanceRequest/{id}", "responsePath": "" },
      { "id": "source_create", "name": "Hr_T_AdvanceRequest — Create",
        "method": "POST",   "url": "/api/app/crudendpoint/Hr_T_AdvanceRequest",      "responsePath": "" },
      { "id": "source_update", "name": "Hr_T_AdvanceRequest — Update",
        "method": "PUT",    "url": "/api/app/crudendpoint/Hr_T_AdvanceRequest/{id}", "responsePath": "" },
      { "id": "source_delete", "name": "Hr_T_AdvanceRequest — Delete",
        "method": "DELETE", "url": "/api/app/crudendpoint/Hr_T_AdvanceRequest/{id}", "responsePath": "" }
    ],
    "nodes": [
      {
        "id": "cmp_page", "type": "PageContainer", "kind": "layout", "ref": "page",
        "props": { "maxWidth": "1280px", "padding": 24, "gap": 16 },
        "events": {}, "bindings": {},
        "children": [
          {
            "id": "cmp_form", "type": "Form", "kind": "layout", "ref": "form1",
            "props": {
              "title": "::App.Hr.AdvanceRequest.Title",
              "selectEndpoint": "source_byid",
              "insertEndpoint": "source_create",
              "updateEndpoint": "source_update",
              "deleteEndpoint": "source_delete",
              "keyFieldName": "Id",
              "collectionPath": "",
              "keySource": "route",
              "keyParamName": "id",
              "autoLoad": true,
              "showToolbar": true,
              "columnCount": 2,
              "gap": 16,
              "selectPermission": "",
              "insertPermission": "",
              "updatePermission": "",
              "deletePermission": ""
            },
            "events": {}, "bindings": {},
            "children": [
              {
                "id": "cmp_amount", "type": "Input", "kind": "ui", "ref": "inputAmount",
                "props": { "size": "md" },
                "events": {},
                "bindings": { "value": { "sourceId": "cmp_form", "path": "Amount" } },
                "children": []
              },
              {
                "id": "cmp_note", "type": "Input", "kind": "ui", "ref": "inputNote",
                "props": { "textArea": true, "rows": 3 },
                "events": {},
                "bindings": { "value": { "sourceId": "cmp_form", "path": "Description" } },
                "children": []
              }
            ]
          },
          {
            "id": "cmp_list", "type": "ListView", "kind": "platform", "ref": "listView1",
            "props": {
              "listFormCode": "App.Hr.AdvanceRequests",
              "height": "520px",
              "className": "mt-4",
              "designerPermission": "App.Hr.AdvanceRequests",
              "filters": [
                {
                  "id": "filter_1", "field": "EmployeeId", "operator": "eq",
                  "source": "record", "value": "form1.EmployeeId",
                  "previewValue": "", "required": true
                }
              ]
            },
            "events": {}, "bindings": {}, "children": []
          }
        ]
      }
    ]
  }
}

Doküman yazarken uyulacak kurallar:

• id benzersiz ve kalıcıdır. Bağlamalar (bindings.sourceId) bu id'lere işaret eder; değiştirirsen bağ kopar. cmp_… / source_… öneki bir sözleşmedir, zorunlu değildir ama koru.
• ref script'lerin adres defteridir; olay script'leri birbirine refs.inputAmount… ile erişir. Okunur ve tekil tut.
• Form içindeki bir alanın kaynağı Form düğümünün id'sidir (sourceId: "cmp_form"), data source değil. Data source'a bağlanan şeyler listeler/seçim bileşenleridir.
• Her düğümde props, events, bindings, children var olmalıdır (boş olsalar bile).
• kind değeri toolbox ailesiyle uyumlu olmalıdır; yanlış kind düğümü çizdirmez.
• :: öneki dil anahtarıdır. Metin taşıyan bir prop :: ile başlıyorsa üretilen kodda translate('::…') çağrısına dönüşür; başlamıyorsa düz metin olarak gömülür. Kullanıcıya görünen her metni ::App.… biçiminde yaz ("title": "::App.Hr.AdvanceRequest.Title").
• platform düğümleri filters prop'u alır. Gömülü ListForm ekranını ana kayda ya da URL'ye bağlamak için DesignerDataSourceFilter ile aynı şekli kullanır; source: "record" iken value "{formRef}.{Kolon}" biçimindedir ("form1.EmployeeId"). required: true ise ana kayıt gelmeden liste yüklenmez.
• Anahtar kolon adında büyük/küçük harf endpoint'in döndürdüğüyle aynı olmalıdır (keyFieldName: "id" ile "Id" farklı şeylerdir); CRUD endpoint'in yanıtına bak.

7.4 Form bileşeni

Prop	Anlam
selectEndpoint / insertEndpoint / updateEndpoint / deleteEndpoint	Data source id'si ("source_5w_5ibpv") — URL değil. Endpoint'in kendisi dataSources listesinde tanımlıdır.
keyFieldName	Anahtar kolon
collectionPath	Select yanıtında liste yolu
keySource + keyParamName	Anahtarın nereden geldiği (route/query/sabit)
previewKeyValue	Yalnızca tasarımcı önizlemesi
autoLoad	Açılışta Select çalışsın mı
showToolbar	Kaydet/Sil araç çubuğu
columnCount / gap	İç yerleşim
title	Dolu ise Card başlığı; boş ise başlık düşer

İçine bırakılan her bileşen Select sonucunun bir kolonuna bağlanır (bindings.value.sourceId = Form düğümünün id'si) ve Save/Delete üzerinden geri yazar. Olaylar: onLoad, onRecordChange, onFieldChange, onNewRecord, onModeChange, onBeforeSave, onAfterSave, onBeforeDelete, onAfterDelete, onError.

7.5 Yetki modeli (zorunlu)

İki katman:

1. Düğüm görünürlüğü — props.designerPermission dolu olan düğüm, yetki yoksa hiç render edilmez. Veriyi göremeyecek kullanıcıya boş bir Grid göstermek yerine bileşen çizilmez.
2. Form komutları — selectPermission / insertPermission / updatePermission / deletePermission.
   • Otomatik mod: temel, dokümandaki permissionCode'dur (Wizard'ın bu bileşen için ürettiği okuma yetkisi, menü kaydının korunduğu yetkinin aynısı). Komutlar sırasıyla '', .Create, .Update, .Delete son eklerini alır.
   • Özel mod: yetki adı elle yazılır.
   • Boş bırakılan komut serbesttir.

Liste ekranı yetkileri: App.DeveloperKit.CustomComponents{,.Create,.Update,.Delete,.Export,.Import}.

7.6 Bileşeni menüye bağlama

Bileşen tek başına bir ekran değildir; menü ve yetki Wizard'ın Custom yolundan gelir:

{
  "Wizard": {
    "ComponentKind": 1,
    "WizardName": "OrderBoard",
    "ListFormCode": "App.Mrp.OrderBoard",
    "MenuCode": "App.Mrp.OrderBoard",
    "CustomComponentName": "OrderBoard",
    "MenuUrl": "/admin/order-board",
    "CreateMenu": true,
    "MenuParentCode": "App.Mrp",
    "PermissionGroupName": "App.Mrp",
    "PermissionGroupEn": "MRP", "PermissionGroupTr": "MRP",
    "MenuEn": "Order Board", "MenuTr": "Sipariş Panosu",
    "MenuIcon": "FcKanban", "MenuOrder": 2
  },
  "IsDeletedField": false, "IsCreatedField": false,
  "InsertedRecords": {
    "LanguageKeys": ["App.Mrp.OrderBoard"],
    "PermissionGroupNames": [],
    "PermissionNames": ["App.Mrp.OrderBoard", "App.Mrp.OrderBoard.Create",
      "App.Mrp.OrderBoard.Update", "App.Mrp.OrderBoard.Delete"],
    "MenuCodes": ["App.Mrp.OrderBoard"], "DataSourceCodes": []
  }
}

Custom yolunda ListForm üretilmez; Title/Desc dil anahtarları da üretilmez. Export/Import/Note yetkileri bu yolda yoktur.

Güvenlik — route yetkisiz üretilir. Custom component route'ları RoutePath değerinden türetilir ve authority: [] ile kaydedilir; /admin/ ile başlayan yol protected, diğerleri public olur. Yani URL'yi bilen her oturum açmış kullanıcı sayfayı açabilir. Menü yetkisi yalnızca menüde görünmeyi engeller. Gerçek koruma bileşenin içindedir: designerPermission ile düğümleri gizle, Form komutlarını *Permission ile kapat, kod modunda checkPermission() ile sar. Yetkisiz kullanıcıya boş bir sayfa gösteren bir bileşen doğru sonuçtur; veri gösteren bileşen açıktır.

RoutePath /admin/ ile başlamıyorsa sayfa herkese açıktır — bilinçli değilse başlat.

7.6.1 Depodaki gerçek örnek — RoleComponent + RoleList wizard

Bu çift, custom component'in menüye nasıl bağlandığının çalışan örneğidir. İncelenecek dosyalar:

configs/seeds/host/data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json   ← RoleComponent satırı
configs/seeds/host/crud/AbpRoles.json · AbpUsers.json · AbpUserRoles.json
configs/seeds/host/wizard/RoleList.json

Nasıl bağlanıyorlar:

Bağ	Değer
Wizard ComponentKind	1 (Custom)
Wizard CustomComponentName	RoleComponent
Component RoutePath	/admin/roles
Wizard MenuUrl	/admin/roles — component'in RoutePath değeriyle aynı
Wizard MenuCode / ListFormCode	App.Wizard.RoleList
Component Props.visualDesigner.permissionCode	App.Wizard.RoleList — wizard'ın ürettiği okuma yetkisi
Wizard InsertedRecords.PermissionNames	App.Wizard.RoleList + .Create + .Update + .Delete
Wizard InsertedRecords.LanguageKeys	App.Wizard.RoleList
Component DataSources[].SeedFile	crud/AbpRoles.json vb.

Okunacak dersler:

1. permissionCode wizard'ın ürettiği yetkinin aynısıdır. Form komutları Otomatik modda bu koda .Create/.Update/.Delete ekleyerek çözülür. Component'i yazarken bu değeri wizard'daki MenuCode ile aynı yap.
2. RoutePath ile wizard'ın MenuUrl değeri birebir aynı olmalıdır; farklıysa menü başka bir yere gider.
3. Component'in DataSources listesi crud/*.json dosyalarına SeedFile ile işaret eder — export zip'inin bu dosyaları da toplamasını sağlayan şey budur.
4. Wizard Custom yolunda olsa bile ListFormCode, Grid/Card/Pivot/Chart bayrakları gibi List alanlarını taşır; bunlar kullanılmaz, varsayılan değerleriyle dosyada kalır. Yeni dosya yazarken bunları temizlemeye çalışma, şablonu koru.
5. platform düğümündeki listFormCode (AbpIdentity.Roles) var olan bir ListForm kodudur; component ekranın kendisini yeniden kurmaz, gömer.

7.7 Taşıma

Bir ekranı başka ortama taşımak tek dosya kopyalamak değildir. Wizard File Manager'ın Export butonu zip üretir:

wizard/{dosya}.json
data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json   (component + bağımlılıklarına süzülmüş kopya)
crud/{entity}.json               (component'lerin kullandığı endpoint'ler)
{sql|postgres}/{object|execute}/{nesne}.sql   (List yolunda SelectCommand'ın nesnesi)

Import üç adımlıdır: analiz (New/Identical/Conflict, çakışmalar diff editörde çözülür; data/*.json satır bazlı karşılaştırılır — yalnızca zip'in taşıdığı anahtarlar, dolayısıyla ilgisiz component'ler fark olarak görünmez) → uygulama (dosya dosya yazım, önceki hâl yedeklenir, RollbackImport ile toplu geri alma) → kapanış (CompleteImport: yazılan data/*.json dosyaları ListFormSeedDataApplier ile veritabanına uygulanır — tabloda olmayan satır eklenir, var olan satır dosyadaki değerlerle güncellenir, soft delete edilmiş satırın IsDeleted/DeletionTime/DeleterId izleri temizlenir. Bu adım rollback kapsamında değildir; wizard/crud/sql dosyaları seeder ya da deploy bekler). data/*.json dosyaları kapsamdaki tüm satırları taşıdığı için üzerine yazılmaz: satırlar anahtar alan üzerinden birleştirilir (gelen satır varsa güncellenir, yoksa eklenir, hedefteki diğer satırlar korunur). Sınırlar: yalnızca wizard, crud, data, sql, postgres kök klasörleri (SQL sağlayıcı klasörlerinin altında yalnızca object/execute); 5 MB/dosya, 50 MB/arşiv, 500 girdi. Yetkiler: App.Listforms.Wizard.Export / .Import.

7.8 Event Script — düğüm olay script'leri

DesignerNode.events ve lifecycle.onMount içindeki her metin bir olay script'idir ve tasarımcının JavaScript sekmesinde aynı Script Builder ile düzenlenir (lehçe: designerScriptDialect.ts + designerScriptRecipes.ts). §5'teki bütün mekanizma aynen geçerlidir: // @builder başlığı, kuralı yeniden üretip metinle karşılaştırma, kod/sihirbaz geçişi, snippet ve Runtime API paneli. Fark, başlıkta ayrıca sqlRef saklanmasıdır — kurallar hangi Form ref'iyle üretildiyse geri okuma da onunla yapılır.

Script'ler Props.visualDesigner içinde saklanır ve kod üreticisi tarafından tek argümanlı (event) handler gövdesine gömülür. Metin gömüldüğü için her artefakt gibi seed dosyasına da yazılır; Custom Components ekranının seed verisi güncellenmeden bırakılan bir script veritabanı sıfırlandığında geri gelmez.

Olaylar

Olay	Ne zaman	event içeriği	İptal edilebilir
onLoad	Select cevabı forma yerleştiğinde	rows, count, record, index	—
onRecordChange	Aktif kayıt değiştiğinde	record, index, rows, count	—
onFieldChange	Kayda değer yazıldığında	field, value, previous, record	—
onNewRecord	Yeni kayıt açıldığında	record	—
onModeChange	Mod değiştiğinde	mode (new/edit), record	—
onBeforeSave	Kaydetmeden önce	record, original, payload, mode, isNew	return false → kaydetmeyi durdurur
onAfterSave	Kaydettikten sonra	record, response, mode, isNew	—
onBeforeDelete	Silmeden önce	record, key	return false → silmeyi durdurur
onAfterDelete	Sildikten sonra	record	—
onError	Hata oluştuğunda	message, action (reload/save/delete), error, record	—

Bunlar Form düğümünün kayıt yaşam döngüsüdür. Diğer bileşenlerin kendi olayları vardır: Button.onClick, Input.onChange, Select.onChange, Checkbox.onChange, Tabs.onChange, Menu.onSelect, Dropdown.onSelect, Pagination.onChange, AutoComplete.onInputChange/onSelect. Bu olaylarda event bileşenin kendi yükünü taşır (Input → DOM olayı, Select → seçilen option nesnesi, Menu/Dropdown → seçilen değer).

"İşlemi iptal et" tarifi yalnızca cancelable olaylarda listelenir; diğerlerinde üretilen return false sessizce hiçbir şey yapardı.

Koşul kaynakları

Form script'inden farklı olarak koşulun kaynağı dört türden biri olabilir:

Tür	Okunan ifade
Kayıt kolonu	refs.<sqlRef>.getField('Kolon')
Komponent değeri	refs.<ad>.getValue()
Event verisi	event?.a?.b
Serbest ifade	Yazdığın kodun kendisi (refs.form1.getMode())

Operatörler §5.4 ile aynıdır; üretilen ifade String((...) ?? "") === "x", Number((...) || 0) > 100 biçiminde null-güvenlidir.

Tarifler

Grup	recipe	Ürettiği
record	setField	refs.form1.setField('Status', 'Taslak') — değer modu: metin / sayı / boolean / ifade / null
record	multiply · sumFields · formula · dayDiff	kayıt kolonlarından hesaplayıp setField ile yazar
record	copyFromEvent	refs.form1.setField('OldValue', event?.previous)
record	clearFields	refs.form1.clearFields('City', 'District')
record	save · remove · reload · newRecord	await refs.form1.save() …
record	goToRow	nextRow() / prevRow() / firstRow() / lastRow() / goToRow(n)
record	selectColumnToField	refs.form1.setField('UnitPrice', refs.select1.getColumn('unitPrice'))
component	selectColumnToRef	refs.input1.setValue(refs.select1.getColumn('unitPrice'))
component	refSetValue · refSetText · refSetProp	setValue / setText / setProp('placeholder', …)
component	refVisible · refEnabled · refReadOnly	koşul argüman olur: refs.card1.setVisible(<koşul>) (invert ile tersi)
interaction	notify	notify('Kayıt güncellendi', 'success') — info/success/warning/danger
interaction	confirm	if (!window.confirm('Emin misiniz?')) return (ya da return false)
interaction	openUrl	window.open('/report?id=1', '_blank')
integration	apiToField	refs.form1.setField('Title', (await api.get(url))?.name)
integration	apiPost	await api.post(url, refs.form1.getRecord()) — gövde: kayıt / event / yok
integration	custom	Serbest satır
flow	cancel · stop · log	return false · return · console.log(...)

Kayıt tarifleri bir Form ref'i gerektirir; sayfada Form yoksa kart "eksik" kalır ve script'e girmez.

Runtime — script'in kapsamındakiler

Her düğüm ref adıyla adreslenir; bir script başka bir bileşeni prop geçirmeden değiştirebilir.

Herhangi bir refs.<ad>	Ne yapar
getValue() / setValue(x)	Değeri okur/yazar (Form içindeyse kayda, değilse bileşenin kendi state'ine)
show() / hide() / setVisible(b) / isVisible()	Görünürlük
setEnabled(b) / isEnabled() / setReadOnly(b)	Etkinlik ve salt okunurluk
getProps() / setProps(patch) / setProp(ad, deger) / setText(metin)	Prop'ları çalışma zamanında ezer
reset()	Bu ref üzerindeki tüm ezmeleri kaldırır

Select/AutoComplete/Menu ref'i	Ne yapar
getSelectedOption() / getOptions() / getLabel()	Seçili option nesnesi, tüm seçenekler, etiket
getColumn('yol') / getColumnNames()	Seçili satırın ekranda görünmeyen kolonlarını okur (binding'deki columns)

Form ref'i	Ne yapar
getRecord() / setRecord(o) / getOriginal()	Aktif kayıt ve yüklendiği hâli
getField(yol) / setField(yol, x) / setFields({...}) / clearFields(...)	Kolon yazma — her yazma onFieldChange tetikler
getChanges() / hasChanges()	Değişen kolonlar (anahtar hariç)
getKey() / getKeyField()	Anahtar değeri / adı
getRows() / getRowCount() / getIndex()	Yüklenen satırlar ve konum
goToRow(i) / nextRow() / prevRow() / firstRow() / lastRow()	Gezinme
getMode() / isNew() / isBusy() / getError() / setError(m)	Durum
await save() / remove() / reload() / newRecord()	CRUD komutları (Form'un endpoint slotlarını kullanır)

Genel	Ne yapar
event	Olayın yükü
await api.get/post/put/patch/delete/request	apiService üzerinden kimlik doğrulamalı HTTP; api.errorMessage(error) kullanıcıya gösterilecek mesajı çıkarır
notify(mesaj, tip)	Toast (info varsayılan)
React, components/ui bileşenleri, apiService, translate, checkPermission	§7.1.2'deki kapsam burada da geçerlidir

Sınırlar: script'ler tasarımcı dokümanına gömülüdür, aralarında paylaşılan modül yoktur — tekrar eden mantık ya bir Custom Endpoint'e ya da Dynamic Service'e taşınır. Kullanıcıya görünen metin translate('App.…') ile verilir; yetki ile gizlenecek bir davranış checkPermission ile sarılır.

---

8. Artefakt E — SQL nesneleri

8.1 Tablo tasarımcısı (SqlTableDesignerDialog) — çalışma mantığı

Diyalog altı adımlı bir mini sihirbazdır: Kolonlar → Ayarlar → Index'ler → İlişkiler → CRUD (yalnız App.SqlQueryManager.CrudEndpoints yetkisi varsa) → SQL önizleme. Prompt ile tablo üretirken bu adımların çıktısını sen yazarsın; kurallar aynıdır.

Kolonlar adımı. Her kolon: ad, tip, uzunluk, null izin, varsayılan değer, açıklama. Tip listesi (SQL Server): nvarchar, nvarchar(MAX), int, bigint, decimal (18,4), float, bit, datetime, datetime2, date, uniqueidentifier, money.

Sağ üstteki kolon şablonları hazır kolon setlerini ekler (var olan adla çakışan atlanır) — seed dosyası yazarken aynı setleri kullan:

Şablon	Eklediği kolonlar
Multi-Tenant	TenantId (uniqueidentifier, null)
Full Audited	Id (uniqueidentifier, PK, NEWID()), CreationTime (datetime2, GETUTCDATE()), CreatorId, LastModificationTime, LastModifierId, IsDeleted (bit, 0), DeletionTime, DeleterId
Workflow	UserName (nvarchar(256)), Status (nvarchar(50)), Date (datetime), Description (nvarchar(200)) — WorkflowDto'nun dört alan adının karşılığı
Todo	Title (nvarchar(300)), Status (nvarchar(50), N'Backlog'), açıklama/öncelik/sıra kolonları — Kanban ekranının veri tabanı
Gantt	Start / End / Progress kolonları
Scheduler	Randevu başlangıç/bitiş/tekrar kolonları

Yani "onaylı talep formu" ya da "kanban panosu" isteğinde tablo kolonlarını uydurma: ilgili şablon setini Full Audited + Multi-Tenant ile birleştir.

Ayarlar adımı. Modül (menü ağacından seçilir) + entity adı girilir; tablo adı otomatik üretilir: {ModülÖnEki}_{T|D}_{EntityName} — T tabloda TenantId kolonu varsa, yoksa D. (Platformun kendi H/B harfleri TableNameResolver'a aittir; tasarımcı proje tabloları için yalnız T/D üretir.)

Index'ler: PrimaryKey / UniqueKey / Index, clustered seçimi, çok kolonlu (ASC/DESC). İlişkiler (SqlTableRelation): OneToOne/OneToMany, FK kolonu → hedef tablo.kolon, ON DELETE/ON UPDATE davranışı (NoAction/Cascade/SetNull/Restrict), zorunluluk.

Deploy zinciri — sırayla:

1. Üretilen SQL hedef veri kaynağında çalıştırılır (yeni tabloda CREATE, düzenleme modunda ALTER diff'i).
2. Seed dosyası kaydedilir: her zaman tam CREATE TABLE script'i (diff değil), save-table-script ucu ile configs/seeds/{kapsam}/{sql|postgres}/object/{TabloAdı}.sql altına (SeedPathResolver). Dosya kaydı başarısız olsa deploy geri alınmaz — log'a düşer.
3. CRUD adımında işaretlendiyse endpoint'ler üretilir (crud/{Entity}.json); onay kutusu varsayılan kapalıdır, Custom Component'in kullanacağı tabloda açılır.

Kullanıcı açıkça "tenant yok / audit yok" demedikçe Multi-Tenant + Full Audited setleri dahil edilir; her seferinde sorma.

8.2 View tasarımcısı (SqlViewDesignerDialog) — çalışma mantığı

Bir ekran birden fazla tablodan besleniyorsa, SelectCommandType: 4 (Query) yerine tasarlanmış bir view (SelectCommandType: 2) tercih edilir: yeniden kullanılabilir, seed'lenir ve tasarımcıda görsel olarak düzenlenebilir kalır.

Diyalog SSMS'in view designer'ının karşılığıdır: üstte diagram paneli, altta criteria grid, sağda üretilen T-SQL önizlemesi. Model (viewModel.ts):

Parça	Alanlar
Kaynak (ViewSource)	şema + nesne adı + takma ad; JoinKind (INNER/LEFT/RIGHT/FULL/CROSS); join koşulları (sol.kolon <op> sağ.kolon, op: = <> > >= < <=); türetilmiş alt sorgu (derivedSql) ve CROSS/OUTER APPLY
Criteria satırı (CriteriaRow)	kolon ya da serbest ifade (expression — alias zorunlu), Alias, Output (SELECT'e girsin mi), GroupMode, SortType + SortOrder, filters[] (index = OR grubu; hücre serbest yüklem: > 100, LIKE '%abc%', IN (1,2), IS NULL)
Ayarlar (ViewSettings)	şema + view adı, DISTINCT, Group By anahtarı (sigma), TOP n / TOP n PERCENT

GroupMode değerleri: GroupBy, Where (satır çıktıya girmez, yalnızca filtre taşır), SUM, COUNT, COUNT_DISTINCT, AVG, MIN, MAX. Sigma kapalıyken Group By sütunu ve GROUP BY üretimi yoktur.

Deploy, üretilen CREATE OR ALTER VIEW'ı hedef veri kaynağında çalıştırır — seed dosyası yazmaz (aşağıdaki kalıcılık uyarısı). Var olan bir view açılırken tanım parseViewSql ile geri okunmaya çalışılır; kanonik şekle uymayan tanımda diyalog ham SQL moduna düşer ve tasarımcı devre dışı kalır — tasarlanmış bir view'ı elle düzenlemek tasarımcıyı kaybettirir.

Kalıcılık — kritik ayrım: diske otomatik seed yazan tek tasarımcı tablo tasarımcısıdır. View Designer'ın deploy'u, sorgu editöründen çalıştırılan CREATE PROCEDURE/CREATE FUNCTION ve her türlü elle DDL yalnızca veritabanına gider. Bu nesnelerin configs/seeds/{kapsam}/{sql|postgres}/object/{Ad}.sql dosyasını sen yazarsın — prompt ile üretimde zaten dosyayı doğrudan yazdığın için bu senin doğal yolun; uygulama içinden üretim yapıldıysa dosyaya alınmamış nesne veritabanı sıfırlanınca kaybolur.

Klasör sözleşmesi: object = yeniden oluşturulabilir nesne (tablo/view/fonksiyon/prosedür), execute = bir kez çalıştırılacak script (§8.4).

8.2.1 SP / Function üretimi — ne zaman, nasıl

List ve Custom komponent üretirken SQL nesnesi ihtiyacı dört kalıpta çıkar:

İhtiyaç	Nesne	Nereye bağlanır
Çok tablolu okuma	View	SelectCommandType: 2, SelectCommand: "{Modul}_V_{Ad}"
Parametreli okuma (kullanıcıya/duruma göre değişen küme)	Table-Valued Function	SelectCommandType: 3, SelectCommand: "dbo.Fn(@USERID)" — parametre token'ları çözülür
Yazma sonrası iş mantığı (stok, log, durum, kuyruk)	Stored Procedure	*BeforeCommand/*AfterCommand → EXEC {Modul}_S_{Ad} @ID, @USERID (§4.8)
Zamanlanmış iş gövdesi	Stored Procedure	BackgroundWorker.BeforeSp (§9.10)
Veri dolumu / migration sonrası düzeltme	Prosedür olarak execute/ dosyası	AfterAllMigrationsSqlExecutor dosya adındaki prosedürü çağırır (§8.4)

Sorgu editörünün hazır şablonları (select, insert, update, delete, create-view, create-procedure, create-scalar-function, create-table-function) her iki diyalektte de vardır; seed dosyası yazarken aynı iskeleti kullan ve §8.3'ün idempotency kuralına çevir (CREATE OR ALTER / CREATE OR REPLACE). Nesne editörde açıldığında baştaki CREATE/ALTER her zaman CREATE OR ALTER'a normalize edilir — dosyada da böyle yaz.

8.3 SQL seed dosyası yazım kuralları

Kural	Açıklama
Dosya adı	Nesne adıyla birebir aynı: Hr_T_AdvanceRequest.sql
Klasör	object = idempotent nesne tanımı · execute = nesne olarak da oluşturulur, ayrıca tüm migration'lar bittikten sonra çalıştırılır
Sağlayıcı	Hedef SQL Server ise sql/, PostgreSQL ise postgres/. İkisini birden destekliyorsan iki dosya da yazılır; içerikler aynı nesnenin iki diyalektidir.
İdempotency	SQL Server: CREATE OR ALTER VIEW/PROCEDURE/FUNCTION, tablolar için IF NOT EXISTS koruması. PostgreSQL: CREATE OR REPLACE VIEW/FUNCTION, CREATE TABLE IF NOT EXISTS.
Şema	dbo kullanılır; PostgreSQL tarafında tanımlayıcılar çift tırnaklıdır (dbo."Hr_T_AdvanceRequest") çünkü kolon adları PascalCase'tir.
Toplu ayraç	SQL Server'da prosedür sonunda GO kullanılabilir; PostgreSQL'de kullanılmaz.
Yorum	Dosyanın ilk satırında ne ürettiğini yaz (-- Create View).

Tablo yazarken §8.1'deki varsayılan kolonlar dahil edilir. Örnek iskelet (SQL Server):

-- Create Table
IF OBJECT_ID(N'[dbo].[Hr_T_AdvanceRequest]', N'U') IS NULL
BEGIN
    CREATE TABLE [dbo].[Hr_T_AdvanceRequest] (
        [Id]                   UNIQUEIDENTIFIER NOT NULL CONSTRAINT [PK_Hr_T_AdvanceRequest] PRIMARY KEY,
        [TenantId]             UNIQUEIDENTIFIER NULL,
        -- iş kolonları buraya
        [CreationTime]         DATETIME2        NOT NULL,
        [CreatorId]            UNIQUEIDENTIFIER NULL,
        [LastModificationTime] DATETIME2        NULL,
        [LastModifierId]       UNIQUEIDENTIFIER NULL,
        [IsDeleted]            BIT              NOT NULL CONSTRAINT [DF_Hr_T_AdvanceRequest_IsDeleted] DEFAULT (0),
        [DeletionTime]         DATETIME2        NULL,
        [DeleterId]            UNIQUEIDENTIFIER NULL
    );
END

Id tipini ne seçtiysen wizard dosyasındaki KeyFieldDbSourceType ile aynı olmalıdır (UNIQUEIDENTIFIER → 9, INT IDENTITY → 11). Uyumsuzluk sessiz veri hatası üretir.

8.4 Seeder bu dosyaları nasıl çalıştırır

Yeni bir entity/tablo sql/object/ altına yazılır ve veritabanı SqlDataSeeder tarafından bu dosyalardan kurulur. Mekanik:

1. Yalnızca aktif sağlayıcının klasörü çalışır. DefaultDatabaseProvider SQL Server ise {kapsam}/sql/, PostgreSQL ise {kapsam}/postgres/. İki dosya da yazmak taşınabilirlik içindir; aynı anda ikisi birden çalışmaz.
2. Sıra: object/ → execute/, her klasörün içinde dosya adına göre alfabetik. Bir tablo başka bir tabloya FK ile bağlıysa dosya adları o sırayı vermelidir (ör. Hr_T_Employee.sql Hr_T_EmployeeAdvance.sql'den önce gelir).
3. Dosya içeriği GO satırlarından batch'lere bölünür ve sırayla çalıştırılır. PostgreSQL'de GO kullanılmaz.
4. Hata seed'i durdurur. Bir batch patlarsa istisna yukarı fırlatılır ve o kapsamın seed'i yarım kalır. Bu yüzden her script tekrar tekrar çalıştırılabilir (idempotent) olmalıdır: CREATE OR ALTER / CREATE OR REPLACE / IF NOT EXISTS.
5. SQL nesneleri bittikten hemen sonra aynı kapsam için CrudDataSeeder çalışır; böylece CRUD endpoint'leri dayandıkları tablolardan sonra oluşur. Tablo dosyasını yazmadan crud/{Entity}.json yazmak anlamsızdır.
6. Klasör kökünde kalmış .sql dosyaları geriye dönük uyumluluk için (ve object/ klasöründen önce) çalıştırılır ama uyarı loglar; yeni dosyayı her zaman object/ ya da execute/ altına koy.

execute/ klasörünün özel sözleşmesi: buradaki dosyalar iki aşamalıdır.

• 1. aşama: SqlDataSeeder dosyayı çalıştırır → nesne oluşur/güncellenir.
• 2. aşama: tüm migration ve seed işlemleri bittikten sonra AfterAllMigrationsSqlExecutor dosya adından türettiği stored procedure'ü çağırır.

Yani execute/ altındaki bir dosya, adı prosedür adıyla aynı olan bir stored procedure tanımlamalıdır (Hr_T_AdvanceRequest_Backfill.sql → Hr_T_AdvanceRequest_Backfill prosedürü). schema.Procedure.sql biçimi de desteklenir. Prosedür adı güvenli tanımlayıcı deseninden geçer (harf/alt çizgi ile başlar, en fazla 127 karakter). Sadece bir DDL çalıştırmak istiyorsan dosya object/ altına aittir; execute/ veri dolumu ve migration sonrası düzeltme içindir.

8.5 Yeni entity/tablo eklerken izlenecek yol

1. sql/object/{Modul}_T_{Entity}.sql — tabloyu §8.3 iskeletiyle yaz (tenant + audit kolonları varsayılan). PostgreSQL hedefi de destekleniyorsa postgres/object/ altına diyalekt eşini yaz.
2. İndeks ve FK'leri aynı dosyada, varlık kontrolüyle ekle (IF NOT EXISTS); ayrı dosya sıralamayı kırılgan hâle getirir.
3. Ekran bu tabloyu doğrudan kullanacaksa CRUD endpoint gerekmez — ListForm SelectCommandType: 1 ile tabloya bağlanır. Custom Component kullanacaksa crud/{Entity}.json de yaz (§9).
4. Wizard dosyasında SelectCommand = tablo adı, KeyFieldName = Id, KeyFieldDbSourceType = tablodaki Id tipinin sayısı, IsTenant = tabloda TenantId varsa true, IsDeletedField/IsCreatedField = ilgili kolonlar varsa true. Anahtar alanı Groups[0].Items[0] olarak IncludeInEditingForm: false ile de yaz (§4.4.1).
5. DB Migrate çalıştır; log'da Executing: CREATE TABLE … satırını gör.

---

9. Artefakt F — CRUD Endpoint ve Developer Kit

Bu bölüm CRUD Endpoint (9.1), elle yazılmış SQL'i API'ye çeviren Custom Endpoint (9.2), runtime derlenen Dynamic Service (9.3), Developer Kit ekranları (9.4–9.8) ve platformun hazır gelen konfigürasyon ekranlarını (9.9–9.14) kapsar.

9.1 CRUD Endpoint seed dosyası

Konum: configs/seeds/{kapsam}/crud/{EntityName}.json · Okuyan: CrudDataSeeder

{
  "EntityName": "Mrp_T_Order",
  "GeneratedAt": "2026-08-20T06:13:28Z",
  "Endpoints": [
    { "Method": "GET",    "Path": "/api/app/crudendpoint/Mrp_T_Order",      "OperationType": "GetList", "IsActive": true },
    { "Method": "GET",    "Path": "/api/app/crudendpoint/Mrp_T_Order/{id}", "OperationType": "GetById", "IsActive": true },
    { "Method": "POST",   "Path": "/api/app/crudendpoint/Mrp_T_Order",      "OperationType": "Create",  "IsActive": true },
    { "Method": "PUT",    "Path": "/api/app/crudendpoint/Mrp_T_Order/{id}", "OperationType": "Update",  "IsActive": true },
    { "Method": "DELETE", "Path": "/api/app/crudendpoint/Mrp_T_Order/{id}", "OperationType": "Delete",  "IsActive": true }
  ]
}

Üretilen C# kodu dosyada tutulmaz; entity adı ve operasyondan yeniden türetilir.

• Üretim/aktivasyon yeri: SQL Query Manager nesne gezgininde tablo satırının CRUD Endpoints aksiyonu, toolbar'daki toplu üretim, tablo tasarımcısının deploy öncesi adımı ve Wizard'ın veri ayarları adımı — hepsi aynı CrudEndpointDialog.
• Yetki: App.SqlQueryManager.CrudEndpoints. İzin yoksa butonlar görünmez ve crud-endpoint-generate uçlarının tamamı reddedilir.
• Dispatcher üzerinden çağrı kapıları: App.DeveloperKit.CustomEndpoints.Get/.Post/.Put/.Remove; endpoint bazlı User/Role/Global kuralları bunun üstünde denetlenir.
• GetList filtre sözleşmesi §7.2'deki ile aynıdır.

---

9.2 Custom Endpoint — elle yazılmış SQL'i API olarak açmak

Ekran: /admin/list/App.DeveloperKit.CustomEndpoints (bir ListForm ekranıdır). Entity: CustomEndpoint (FullAuditedEntity + IMultiTenant — kayıtlar kiracı bazlıdır).

Alan	Anlam
Name / Description	Tanımlayıcı
Url	Yayınlanacak yol — dispatcher önekinin arkasına eklenir (aşağıya bak)
Method	GET / POST / PUT / DELETE
DataSourceCode	Hangi bağlantıdan okunacağı. "!Tenant" özel değeridir: isteği yapan kullanıcının kendi tenant veritabanı kullanılır; başka her değer Sas_H_DataSource kaydına gider
Sql	Parametreli sorgu — @paramAdi yer tutucuları ParametersJson'daki adlarla eşleşir. String birleştirme yasak
ParametersJson	CustomEndpointParameter[]
PermissionsJson	CustomEndpointPermission[]

9.2.1 Dispatcher — istek nasıl çözülür

Dört sabit uç tüm custom endpoint trafiğini karşılar (CustomEndpointAppService):

GET|POST|PUT|DELETE  /api/app/custom-endpoint/{**path}

Çözüm sırası:

1. Verb kapısı: App.DeveloperKit.CustomEndpoints.Get/.Post/.Put/.Remove — kullanıcıda bu yetki yoksa istek endpoint'e hiç ulaşmaz.

2. Eşleme: istek yolu URL-decode edilir, /api/app/custom-endpoint öneki atılır, başına ve sonuna / garanti edilir; kayıt path.StartsWith(Url) && Method == verb ile bulunur. Bu bir önek eşlemesidir — Url: "/orders" hem /orders/ hem /orders/123/ isteklerini yakalar; ilk eşleşen kayıt kazanır. Çakışmayan, ayırt edici yollar seç.

3. Endpoint yetkisi: PermissionsJson kurallarından en az biri tutmalıdır:

   ResourceType	ResourceId	Kim geçer
   Global	—	Verb kapısını geçen herkes
   Role	rol adı	O roldeki kullanıcılar
   User	kullanıcı adı (UserName, id değil)	O kullanıcı

   Boş PermissionsJson = kimse çağıramaz (401). Endpoint'i açmak bilinçli bir karardır; en azından bir Role kuralı yaz, herkese açıksa Global yaz.

4. Parametre çözümü (sırayla; hepsi tek param sözlüğünde toplanır ve SQL'e adıyla bağlanır):

   Type	Değer nereden	Kurallar
   Static	DefaultValue	Token'lar çözülür (aşağıda)
   Query	?name=…	Yoksa: IsRequired → hata; değilse DefaultValue (token'lı)
   Path	URL segmenti	Path alanı bir desendir: /orders/:id/ — :name hangi segmentteyse gerçek yoldan aynı sıradaki segment okunur
   Body	JSON gövde ya da form (yalnız POST/PUT)	Yalnızca kök seviye özellikler okunur, ad eşleşmesi büyük/küçük harf duyarsızdır. Path alanı Body'de kullanılmaz — iç içe yol çözülmez, gövdeyi düz tut

   Static/varsayılan değerlerde çözülen token'lar (DefaultValueHelper): @USERID, @USERNAME, @ROLES, @DATE, @NOW, @DAY, @MONTH, @YEAR, @TENANTID (host bağlamında = '@TENANTID' deseni IS NULL'a çevrilir).

5. Çalıştırma: sorgu seçilen bağlantıda QueryAsync(Sql, conn, param) ile koşar; sonuç satır dizisi olarak JSON döner. Hata → 500 + { Message, CorrelationId } (iç hata mesajı kullanıcıya sızdırılmaz). Sorgu, dönüşsüz bir UPDATE/EXEC de olabilir — Method'u anlamına uygun seç.

// ParametersJson
[
  { "Type": "Query", "Name": "customerId", "DefaultValue": "", "Path": "", "IsRequired": true },
  { "Type": "Path",  "Name": "id",         "DefaultValue": "", "Path": "/orders/:id/", "IsRequired": true },
  { "Type": "Body",  "Name": "note",       "DefaultValue": "", "Path": "", "IsRequired": false },
  { "Type": "Static","Name": "userId",     "DefaultValue": "@USERID", "Path": "", "IsRequired": true }
]

// PermissionsJson
[ { "ResourceType": "Role", "ResourceId": "SalesManager" },
  { "ResourceType": "User", "ResourceId": "ali.akman" } ]

Endpoint tanımlarını düzenleme yetkileri ListForm ekranının App.DeveloperKit.CustomEndpoints{,.Create,.Update,.Delete} yetkileridir — çağırma yetkilerinden (.Get/.Post/.Put/.Remove + PermissionsJson) ayrıdır.

Seed: platform varsayılanları configs/seeds/{kapsam}/data/App.DeveloperKit.CustomEndpoints.json dosyasından gelir; ekranın SeedSyncInsert/Update/Delete bayrakları kapalıdır, yani ekrandan girilen kayıt dosyaya yansımaz ve yalnızca veritabanında yaşar. Proje teslimi için kaydı ya bu dosyaya elle ekle ya da sql/execute/{Ad}.sql upsert prosedürüyle geri getirilebilir yap (§9.14 uyarısı).

Ne zaman CRUD, ne zaman Custom Endpoint? Tek tabloya standart CRUD gerekiyorsa CRUD Endpoint (otomatik üretilir, crud/{Entity}.json ile seed'lenir, filtre sözleşmesi hazırdır). Birleştirilmiş/şekillendirilmiş sorgu, rapor, farklı kaynaktan okuma ya da tek atımlık yazma gerekiyorsa Custom Endpoint. EditorScript'in api() çağrısı ve Visual Designer data source'ları için de tercih edilen hedef budur.

9.3 Dynamic Service — çalışma zamanında derlenen C# servisi

Ekran: liste /admin/list/App.DeveloperKit.DynamicServices (ListForm); kod editörü aynı listenin toolbar/satır butonlarından açılan DynamicServiceEditor diyalogu (Monaco). Entity: DynamicService (FullAuditedEntity + IMultiTenant). Karar sırasının 3. adımıdır: konfigürasyon ve SQL yetmediğinde gelir, çekirdek kod değişikliğinden önce denenir.

Alan	Anlam
Name	Benzersiz servis adı (DynamicCustomerAppService)
DisplayName / Description	Kullanıcı dostu başlık ve açıklama
Code	Tam C# kaynak dosyası — using'ler ve namespace dahil
ControllerName	Swagger'da görünen ad (sınıf adından türetilir)
PrimaryEntityType	Kullandığı ana entity (bilgi amaçlı)
IsActive	Pasifse route'lanmaz; açılışta da yüklenmez
CompilationStatus	0 Pending · 1 Success · 2 Failed · 3 InProgress
LastCompilationError / LastSuccessfulCompilation	Son derleme sonucu
Version / CodeHash	Kod her değiştiğinde Version artar, SHA-256 hash yenilenir, durum Pending'e döner

9.3.1 Kod sözleşmesi

Editörün başlangıç şablonu geçerli asgari iskelettir:

using System;
using System.Collections.Generic;
using System.Threading.Tasks;
using Volo.Abp.Application.Services;
using Volo.Abp.Domain.Repositories;
using Microsoft.AspNetCore.Authorization;

namespace DynamicServices
{
    [Authorize]
    public class DynamicCustomerAppService : ApplicationService
    {
        public virtual async Task<string> GetHelloWorldAsync()
            => await Task.FromResult("Hello World from Dynamic AppService!");
    }
}

• Sınıf AppService ya da ApplicationService ile bitmeli ve ApplicationService tabanından türemelidir; aksi hâlde derlense bile controller olarak keşfedilmez.
• Bağımlılıklar constructor injection ile gelir (DynamicControllerActivator çözer): IRepository<TEntity, TKey>, ICurrentTenant, ICurrentUser, platform servisleri — derleme referansları yüklü tüm Volo.Abp, Sozsoft.Platform ve Microsoft.AspNetCore assembly'leridir, yani platform entity ve servislerinin tamamı görünürdür.
• Route türetimi (ABP konvansiyonu): sınıf adından AppService eki atılır → kebab-case; metot adından Async eki atılır → kebab-case. DynamicCustomerAppService.GetCustomersAsync → GET /api/app/dynamic-customer/get-customers.
• HTTP verb sezgisi: Get/Find/List* → GET · Create/Insert/Add* → POST · Update/Edit* → PUT · Delete/Remove* → DELETE · diğerleri: parametresiz/basit parametreli → GET, karmaşık parametreli → POST. Metodu buna göre adlandır.

Güvenlik sınırları — derleme öncesi metin taraması yapılır ve şunlar reddedilir: System.IO, System.Diagnostics, System.Environment, System.Net.Sockets, System.Reflection.Emit, System.Runtime.InteropServices, Microsoft.Win32, System.Security.Cryptography, System.Net.NetworkInformation namespace'leri; Process, File, Directory, FileStream, StreamWriter/Reader, Socket, TcpClient, UdpClient, HttpWebRequest, WebClient, Assembly.Load, ThreadStart tipleri; unsafe kod. Tarama düz Contains ile çalışır — yasaklı bir ad yorum satırında ya da başka bir tanımlayıcının içinde geçse bile (Profile içindeki File gibi) derleme reddedilir; adlandırmanı buna göre seç. Dosya işi gerekiyorsa platformun dosya altyapısını, HTTP çağrısı gerekiyorsa ABP'nin IHttpClientFactory soyutlamalarını kullan.

9.3.2 Yaşam döngüsü

TestCompile ──► Publish ──► kuyruğa kayıt ──► assembly tenant bağlamıyla yüklenir
   (Roslyn,        (önce yine derler;          (DynamicAssemblyRegistrationService,
    hata satır/     başarısızsa yayınlamaz)     arka plan servisi)
    kolonuyla                                        │
    UI'a döner)                              ActionDescriptorChangeProvider
                                             MVC route tablosunu tazeler —
                                             ► uygulama YENİDEN BAŞLATILMAZ

• Uygulama açılışında IsActive && CompilationStatus == Success olan tüm servisler yeniden derlenip yüklenir — kod veritabanında yaşar, assembly diske yazılmaz.
• Assembly'ler tenant başına izlenir; bir kiracının servisi diğerinde route'lanmaz. Yeniden publish eski assembly kaydını düşürür, yenisini yükler.
• Derleme Debug seviyesinde, allowUnsafe: false ile yapılır; hatalar satır/kolon bilgisiyle LastCompilationError'a ve UI'a düşer.

Yönetim yetkileri: App.DeveloperKit.DynamicServices{,.Create,.Edit,.Delete,.Manage,.TestCompile,.Publish,.ViewCode} — Manage aktif/pasif ve toplu işlemler, ViewCode kaynak görüntüleme kapısıdır. Servisin kendi uçlarının yetkisi ise koddaki [Authorize(...)] özniteliğidir; sınıfı yetkisiz bırakma, gerekiyorsa PermissionsData.json'a yeni yetki tanımla (CLAUDE.md kesişen değişiklik kuralı).

Seed: DynamicService kayıtları yalnızca veritabanında yaşar; hiçbir seed dosyası okunmaz. Veritabanı sıfırlanınca geri gelmesi gereken bir servis için sql/execute/{Ad}.sql upsert prosedürü yaz (§9.14) — Code alanını string literal olarak taşır.

Yazarken dotnet.instructions.md §5 geçerlidir: tenant bağlamını ICurrentTenant üzerinden kullan, SQL'i parametreli çalıştır, kullanıcıya görünen metni dil anahtarından ver, sabit/secret gömme.

9.3.3 Ortak altyapı — Data Source çözümü (host + tenant bağlantıları)

ListForm'un DataSourceCode'u, Custom Endpoint'in "!Tenant"'ı, worker'ların DataSourceCode'u ve widget sorguları — hepsi aynı kayıt kümesinden beslenir: Sas_H_DataSource (ekran: /admin/list/App.DataSource). Kayıt üç alandır: Code, DataSourceType (1 Mssql · 2 Postgresql), ConnectionString.

Tabloda iki tür kayıt yan yana durur:

Tür	Code	Nereden gelir
Host / harici bağlantı	Elle verilen ad ("Default", "ErpReadOnly"…)	Ekrandan ya da wizard'ın DataSourceConnectionString alanından
Tenant bağlantısı	Kiracının adı	Otomatik: Tenants ekranından bir kiracıya bağlantı dizesi tanımlanınca TenantConnectionStringEventHandler Code = tenant adı olan kaydı ekler/günceller/siler. Elle dokunma

Çözüm kuralı (DataSourceManager.GetDataSourceAsync(isTenant, code)):

isTenant && CurrentTenant.Name != null  →  önce Code == {tenant adı} aranır
bulunamazsa / isTenant değilse          →  Code == {dataSourceCode} aranır

Pratik sonuçları:

• IsTenant: true bir ekran, kiracının kendi veritabanı kaydı varsa oradan okur; yoksa ekranın DataSourceCode'una (çoğunlukla "Default") düşer. Yani kiracıya özel veritabanına geçiş, ekran tanımına dokunmadan Tenants ekranından yapılır.
• Custom Endpoint'te DataSourceCode: "!Tenant" aynı mekanizmanın kısa yoludur: çağıran kullanıcının tenant bağlantısı kullanılır.
• DataSourceType, bağlantı metninde Server geçiyorsa Mssql, aksi hâlde Postgresql olarak türetilir (wizard ve tenant event handler aynı kuralı kullanır).
• Bağlantı dizesi hiçbir seed dosyasına, koda ya da örneğe yazılmaz — yalnızca bu tabloda ve kiracı kaydında durur; dokümana/örneğe yer tutucu yaz.

---

9.4 Developer Kit menüsü — tam kapsam

Menü: App.DeveloperKit (üst) → aşağıdaki alt ekranlar. Her satır bu dokümandaki bölümüne bağlıdır; hiçbiri "kod yaz" adımının yerine geçmez, hepsi ondan öncedir.

Ekran	Route	Yetki	Ne üretir	Bölüm
SQL Query Manager	/admin/sqlQueryManager	App.SqlQueryManager	SQL nesneleri, CRUD endpoint'ler	9.5
Custom Endpoints	/admin/list/App.DeveloperKit.CustomEndpoints	App.DeveloperKit.CustomEndpoints	Elle yazılmış SQL'den REST endpoint	9.2
Dynamic Services	/admin/list/App.DeveloperKit.DynamicServices	App.DeveloperKit.DynamicServices	Runtime derlenen C# AppService	9.3
Components	/admin/list/App.DeveloperKit.CustomComponents	App.DeveloperKit.CustomComponents	Custom Component + Visual Designer	7
ListForm	/admin/list/App.Listforms.Listform	App.Listforms.Listform	Var olan ekranların ham tanımı	9.6
Wizard Manager	/admin/listform/wizardManager	App.Listforms.Wizard	Wizard seed dosyalarının yönetimi, export/import	4, 7.7

9.5 SQL Query Manager — bileşen bileşen

Tek ekranda toplanmış araç seti (SqlQueryManager.tsx):

Panel / araç	Dosya	Yapabildikleri
Veri kaynağı seçici	—	DataSource kayıtları arasında geçiş; SQL Server ve PostgreSQL
Nesne gezgini	SqlObjectExplorer.tsx	Tablolar, view'lar, stored procedure'ler, fonksiyonlar ve hazır şablonlar (SqlObjectExplorerDto); arama, nesne tanımını açma, kopyalama, silme, satır bazında CRUD Endpoints aksiyonu, çoklu seçimle toplu endpoint üretimi
Sorgu editörü	SqlEditor.tsx	Monaco tabanlı; çalıştırma (ExecuteQueryAsync), çoklu sekme, nesne tanımını editöre yükleme (GetNativeObjectDefinitionAsync), tablo create script'i üretme (GetTableCreateScriptAsync)
Sonuç grid'i	SqlResultsGrid.tsx	Sonuç kümesi görüntüleme ve dışa aktarma
Tablo tasarımcısı	SqlTableDesignerDialog.tsx	6 adımlı diyalog: kolonlar (+ hazır şablon setleri) → ayarlar (ad üretimi) → index'ler → FK ilişkileri → CRUD seçimi → SQL önizleme; deploy'da seed dosyasını da yazar — tam mekanik §8.1
View tasarımcısı	SqlViewDesignerDialog.tsx + sqlViewDesigner/	Diagram + criteria grid + T-SQL önizleme; tek yönlü parse, ham SQL moduna düşme — tam mekanik §8.2
CRUD endpoint diyaloğu	CrudEndpointDialog.tsx	Endpoint üretme, aktif/pasif etme, test, silme; aynı diyalog Wizard'ın veri adımında da açılır
DB Migrate	DbMigrateButton	Migration + seed tetikleme (App.Setup.Migrate)
File Manager kısayolu	/admin/files	configs/seeds altındaki seed dosyalarının yönetimi
Kolon bilgisi	GetTableColumnsAsync	Wizard alan adımının ve tasarımcıların kolon kaynağı

Servis yüzeyi (SqlObjectManagerAppService): GetAllObjectsAsync, ExecuteQueryAsync, GetNativeObjectDefinitionAsync, GetTableColumnsAsync, GetTableCreateScriptAsync, SaveTableScriptAsync (tablo seed'i), DeleteSqlDataFilesAsync (nesne silinince seed dosyası da silinir).

Editör davranışları:

• Nesne gezgininden bir tanım editöre yüklendiğinde baştaki CREATE/ALTER her zaman CREATE OR ALTER'a normalize edilir — aynı metin tekrar tekrar çalıştırılabilir kalsın diye.
• Hazır şablonlar: select / insert / update / delete / create-view / create-procedure / create-scalar-function / create-table-function; aktif veri kaynağının diyalektine göre (SQL Server / PostgreSQL) gelir.
• Sorgu, seçili DataSource üzerinde çalışır — tenant bağlamı otomatik değildir; yazdığın DDL/DML hangi kaynağı seçtiysen oraya gider.

Kalıcılık kuralı (§8.2'deki uyarının özeti): seed dosyasını otomatik yazan tek akış tablo tasarımcısının deploy'udur. View Designer deploy'u ve editörden çalıştırılan her DDL (view/SP/function) yalnızca veritabanına gider; kalıcı olması için configs/seeds/{kapsam}/{sql|postgres}/{object|execute}/{ad}.sql dosyası ayrıca yazılır. Prompt ile üretimde bu ayrım seni etkilemez — dosyayı zaten sen yazarsın (§0.2 sırası) — ama "uygulamadan ürettim, seed'i var mı?" sorusunun cevabı budur.

9.6 ListForm editörü — tam sekme envanteri

Wizard bir ekranı üretir; ince ayar /admin/listform/edit/{listFormCode} üzerinden yapılır (kaynak: edit/FormEdit.tsx + FormTab*.tsx). Görünen sekmeler ekranın ListFormType'ına bağlıdır (tabVisibilityConfig): Form tipinde yalnızca Detay, Veritabanı, Yetkiler, Komutlar, Düzenleme, Alanlar, Form, Widget ve Alt Form sekmeleri açılır; List tipinde tamamı.

Her sekmenin düzenlediği kolonlar — alan alan sözleşmeleri lowcode-reference §1–§9'dadır:

Sekme	Düzenlediği	Sözleşme
Detay	CultureName, ListFormType, Title, Name, Description, ShowNote, Width/Height/FullHeight, IsSubForm, SubFormsListFormType, LayoutJson (varsayılan + bayraklar)	ref §5.4 · §5.6
Veritabanı	beş alt sekme, aşağıda	ref §1 · §4
Yetkiler	PermissionJson — C/R/U/D/E/I/N yetki adları	ref §5.1
Komutlar	CommandColumnJson satır ekle/düzenle diyaloğu	§4.9
Sütunlar	ColumnOptionJson (grid genel görünümü: kenarlık, satır rengi, kolon seçici, sabitleme, RTL…)	ref §2.1
Düzenleme	EditingOptionJson + Popup alt nesnesi	ref §3.1
Sıralama	SortMode (Single/Multiple/None)	§3
Filtreleme	FilterRowJson, HeaderFilterJson, FilterPanelJson	ref §2.6
Satır	RowJson (yükseklik, metin kaydırma)	ref §2.2
Arama	SearchPanelJson	ref §2.6
Gruplama	GroupPanelJson	ref §2.6
Seçim	SelectionJson	ref §2.4
Sayfalama	PagerOptionJson	ref §2.3
Durum	StateStoringJson	ref §2.5
Ek Filtre	ExtraFilterJson satır diyaloğu	§4.3.8
Form	EditingFormJson — düzenleme formunun grup satırları	ref §3.2
Alanlar	ListFormField kayıtları — alan başına 15 alt sekme, aşağıda	ref §9
Kişiselleştirme	ListFormCustomization kayıtları: tür (UserUiFilter/GridState/ServerJoin/ServerWhere), ad, rol/kullanıcı, veri	ref §2.5
Pivot / Tree / Gantt / Scheduler / Todo	PivotOptionJson / TreeOptionJson / GanttOptionJson / SchedulerOptionJson / TodoOptionJson	ref §6–§7
Alt Form	SubFormsJson	ref §5.2
Widget	WidgetsJson	ref §5.3
Workflow	WorkflowJson + ListFormWorkflow düğümleri	§4.7
Grafik sekmeleri (Ortak, Eksen, Bölme, Seri, Animasyon, Açıklama, Zoom, Legend, Crosshair, Export)	22 grafik JSON kolonu	ref §8

Veritabanı alt sekmeleri:

Alt sekme	Alanlar
Veri Kaynağı	IsTenant/IsBranch/IsOrganizationUnit, DataSourceCode, SelectCommandType + SelectCommand, TableName (alias), KeyFieldName + tipi
Select	DefaultFilter, SelectFieldsDefaultValueJson satır diyaloğu
Insert / Update / Delete	ilgili *ServiceAddress, *Command, *BeforeCommand, *AfterCommand, *FieldsDefaultValueJson

Alan editörü (Alanlar sekmesinde bir satır açılınca; form-fields/FormFieldEdit.tsx) — 15 alt sekme; her biri ListFormField'ın bir kolonunu düzenler:

Alt sekme	Kolon	Sözleşme
Detay	FieldName, CaptionName, PlaceHolder, BandName, AllowSearch, IsActive, Visible, SourceDbType, Alignment, Format, EditorOptions (ham)	ref §9.7
Seçenekler	ListOrderNo, Width, SortIndex/SortDirection, AllowEditing/AllowAdding, EditorType2, EditOrderNo/EditGroupOrderNo/ColSpan + Script Builder (EditorScript, §5) ve Options Builder (EditorOptions, §6)	ref §9.7
Yetkiler	PermissionJson (Deny + C/R/U + E/I)	ref §5.1
Lookup	LookupJson (tip, cascade, sorgu)	§4.3.4
Kişiselleştirme	ColumnCustomizationJson (sabitleme)	ref §9.4
Filtreleme	ColumnFilterJson	ref §9.1
Başlık Filtresi	ColumnHeaderJson	ref §9.2
Gruplama	GroupingJson	ref §9.3
Grup Özeti / Toplam	GroupSummaryJson / TotalSummaryJson	ref §9.5
Join	JoinTableJson	ref §9.6
CSS	ColumnCssClass / ColumnCssValue	ref §9.7
Doğrulama	ValidationRuleJson	§4.3.6
Koşullu Biçim	ColumnStylingJson	§4.3.7
Pivot	PivotSettingsJson	ref §6.2

Ayrıca CustomJsSourcesJson / CustomStyleSourcesJson ekran yüklendiğinde çalışacak JS/CSS taşır — son çaredir, önce EditorScript/EditorOptions denenmelidir.

Editörün üstündeki dil/rol/kullanıcı seçicileri varyant düzenler (ref §5.7): seçim yapınca aynı ekranın o bağlama özgü kopyası üzerinde çalışırsın.

Uyarı: Bu ekrandan yapılan değişiklikler doğrudan veritabanına yazılır ve wizard seed dosyasına yansımaz. Kalıcı olması gereken bir değişikliği ya wizard'ı EditFileName ile yeniden çalıştırarak ya da seed dosyasını güncelleyerek yap. Prompt ile üretimde bu editör senin "hangi anahtar nerede" haritandır: kullanıcı "ekranda şunu değiştir" dediğinde önce bu tablodan hangi JSON kolonuna dokunacağını bul, sonra seed dosyasında o kolonu güncelle.

---

9.7 Menü Yönetimi ekranları

Menü: App.Menus (üst) → dört ekran. Wizard bunların çoğunu senin yerine yapar; bu ekranlar elle düzeltme ve wizard'ın kapsamadığı düzenlemeler içindir.

Ekran	Route	Yetki	Ne yapar
Routes	/admin/list/App.Menus.Routes	App.Menus.Routes	Fiziksel React sayfalarının route kayıtları (Key, Path, ComponentType, ComponentPath, RouteType, Authority[])
Modules	/admin/list/App.Menus.Module	App.Menus.Module	Modül adları (Sas, Adm gibi üst kümeler); kök menü ModuleId ile buraya bağlanır
Menu List	/admin/list/App.Menus.Menu	App.Menus.Menu	Menü kayıtlarının ham listesi
Menu Manager	/admin/menuManager	App.Menus.Manager	Sürükle-bırak menü ağacı; sıra ve hiyerarşi düzenleme

Menu kaydının alanları (wizard bunları üretir; elle eklemen gerekirse):

Alan	Anlam
Code	Benzersiz kod; yetki adının kökü
DisplayName	Dil anahtarı (düz metin değil)
ParentCode	Üst menü; boş ise kök menü
Url	Açılacak adres
Icon	react-icons adı
Order	Kardeşler arası sıra
ModuleId	Kısa rozet (HR, MRP) — kök menülerde kullanılır
RequiredPermissionName	Görünürlük yetkisi
Target / CssClass / ElementId / IsDisabled	Bağlantı davranışı ve görünüm
UserId / RoleId / CultureName	Kullanıcı, rol ve dil bazlı menü varyantı

Kurallar — prompt ile üretim yaparken:

1. Menüyü elle ekleme. Yeni bir ekranın menüsü wizard seed dosyasından gelir; MenusData.json yalnızca platformun kendi ekranları içindir ve orada da Routes bölümüne dokunulmaz.
2. Route kaydı üretme. Dinamik liste ekranları statik /admin/list/:listFormCode route'unu kullanır; custom component'lerin route'u RoutePath alanından türetilir. Route tablosu yalnızca fiziksel React sayfaları içindir ve prompt ile ekran üretirken böyle bir sayfa yazılmaz.
3. Menü sırası için wizard'ın MenuOrder alanını kullan; Menu Manager'da elle taşımak seed dosyasına yansımaz ve veritabanı sıfırlandığında kaybolur.
4. Rol/dil bazlı menü varyantı gerekiyorsa Menu List ekranından ikinci bir kayıt açılır — aynı Url, farklı RoleId/CultureName. Wizard bunu üretmez.

---

9.8 Wizard Manager — layout matrisi

Wizard Manager platformun en yetenekli üretim ekranıdır: tek bir tanımdan hem Custom Component sayfası hem de yedi farklı görünümü olan List ekranı üretir. Bir List wizard'ında birden fazla görünüm aynı anda açık olabilir; kullanıcı ekranın üstünden geçiş yapar, tercihi kullanıcı bazlı saklanır.

Görünüm	Bayrak	DefaultLayout	Zorunlu option alanı	Ne zaman aç
Grid	Grid	"grid"	—	Neredeyse her zaman; varsayılan
Card	Card	"card"	—	Görsel/özet kayıtlar, mobil kullanım
Pivot	Pivot	"pivot"	—	Sayısal kırılım/analiz ihtiyacı
Chart	Chart	"chart"	— (grafik ayarları ListForm editöründe)	Trend/dağılım
Tree	Tree	"tree"	TreeOptionDto.KeyExpr + ParentIdExpr	Kendine referanslı hiyerarşi
Gantt	Gantt	"gantt"	GanttOptionDto.ParentIdExpr + TitleExpr + StartExpr + EndExpr	Zaman çizelgesi, bağımlılıklı görevler
Scheduler	Scheduler	"scheduler"	SchedulerOptionDto.TextExpr + StartDateExpr + EndDateExpr	Takvim/randevu
TodoBoard (Kanban)	Todo	"todo"	TodoOptionDto.TitleExpr + StatusExpr	Durum akışı olan işler

Kurallar:

• Zorunlu option alanı boşsa seeder o görünümün JSON'unu yazmaz; bayrak açık kalsa bile görünüm çalışmaz. Açtığın her görünümün option bloğunu doldur.
• DefaultLayout, bayrağı true olan bir görünüm olmalıdır.
• Aynı veri birden fazla görünümde aynı SelectCommand üzerinden sunulur; ayrı sorgu yazılmaz.
• Bir ekranın hem liste hem pano hem takvim olarak istenmesi tek wizard dosyasıdır — ikinci bir ekran açma.

Wizard Manager'ın kendi aksiyonları: liste/kart görünümü, arama, düzenleme (EditFileName), silme, DB Migrate, Export (zip), Import (diff + rollback). Yetkiler App.Listforms.Wizard{,.Create,.Update,.Delete,.Export,.Import}.

9.9 Numaratör — Sequence (App.Definitions.Sequence)

"Sipariş numarası otomatik gelsin", "talep numarası her yıl 1'den başlasın" istekleri için kod yazılmaz; bir Sequence kaydı açılır ve alanın varsayılan değeri CustomValueType: 5 ile o kayda bağlanır (§4.3.5).

Ekran: /admin/list/App.Definitions.Sequence · Yetki: App.Definitions.Sequence{,.Create,.Update,.Delete}

Alan	Anlam
Name	Varsayılan değerde referans verilen ad (SiparisNo)
Prefix / Suffix	Sabit ön/son ek
PaddingSize	Sayının soldan sıfırla doldurulacağı basamak (varsayılan 5)
StartNumber / NextNumber / IncrementStep	Başlangıç, sıradaki değer, artış adımı
ResetPeriod	0 None · 1 Yearly · 2 Monthly · 3 Daily · 4 Hourly · 5 Minutely
LastPeriodKey	Sıfırlamanın hangi dönemde yapıldığını tutar (2026, 202608…). Platform yönetir, elle yazma
FormatTemplate	Varsayılan {Prefix}{Number}{Suffix}
IsActive	Pasif kayıt numara üretmez (istek hata verir)

FormatTemplate token'ları — tarih token'ları .NET biçim harfleridir, M ay / m dakikadır:

Token	Karşılığı
{Prefix} · {Suffix}	Sabit ön/son ek
{Number}	PaddingSize kadar soldan sıfırlanmış sıra numarası
{yyyy} · {yy}	Yıl (4/2 hane)
{MM} · {M}	Ay (2 hane / sıfırsız)
{dd} · {d}	Gün
{HH} · {H}	Saat
{mm} · {m}	Dakika
{ss} · {s}	Saniye

Şablonda geçmeyen token yok sayılır; {Number} yazmayı unutursan numaratör sabit bir metin üretir ve bunu kimse fark etmez — şablonu her zaman {Number} ile yaz.

Örnek — SIP-2026-00042: Prefix = "SIP-", PaddingSize = 5, ResetPeriod = 1 (Yearly), FormatTemplate = "{Prefix}{yyyy}-{Number}".

Numara yazma anında (Insert) alınır ve NextNumber ilerler; form açılışında yalnızca önizleme istenir. Bu yüzden iptal edilen bir kayıt numarayı tüketebilir — boşluksuz numara gerekiyorsa numarayı InsertAfterCommand ile SQL tarafında üret.

9.10 Zamanlanmış işler — BackgroundWorker (App.BackgroundWorkers.RecurringJobs)

"Her gece şu prosedür çalışsın", "her 5 dakikada bildirim kuyruğu boşalsın" istekleri. Ekranlar: App.BackgroundWorkers.RecurringJobs (tanımlar) ve App.BackgroundWorkers.Jobs (Hangfire çalıştırma kayıtları).

Alan	Anlam
Name	Benzersiz ad; dağıtık kilit (DistributedLock) bu adla alınır — aynı iş iki sunucuda aynı anda çalışmaz
Cron	Cron ifadesi (*/5 * * * *, 0 3 * * *)
WorkerType	1 MailQueueWorker · 2 SqlWorker · 3 NotificationWorker · 4 SessionCleanupWorker · 5 BackupWorker
DataSourceCode	BeforeSp / AfterSp hangi bağlantıda çalışacak
BeforeSp / AfterSp	İş gövdesinden önce ve sonra çağrılan stored procedure adları
Options	Tipe özel JSON (MailQueueWorker için kuyruk ayarları)
IsActive	Pasifse zamanlanmaz

Hangfire mekaniği (BackgroundWorkerInitializer + PlatformBackgroundWorker) — tanımlar Hangfire'a şöyle çevrilir:

• Aktif her kayıt bir recurring job olur: id {WorkerType}:{Name}, kuyruk platform, zaman dilimi Europe/Istanbul — cron ifadeleri Türkiye saatine göre yazılır.
• Yükleme sırasında platform kuyruğunda kalan ama artık bir kayda denk gelmeyen job'lar silinir; yani iş listesinin tek kaynağı bu tablodur, Hangfire panelinden elle job açma.
• MailQueueWorker tanımı yüklenirken Options.MailTemplate Razor şablonu worker adıyla şablon deposuna da kaydedilir.

Her tetiklemede çalışma sırası:

1. Name ile dağıtık kilit alınır — alınamazsa (başka instance çalışıyor) sessizce çıkılır.
2. BeforeSp doluysa DataSourceCode bağlantısında çağrılır.
3. Tipe göre gövde: MailQueueWorker → kuyruğu gönderir (§11 · reference) · SqlWorker/BackupWorker → SQL gövdesi (backup hedefi App:BackupPath ayarı) · NotificationWorker → bildirim kuyruğunu kanallara dağıtır · SessionCleanupWorker → süresi geçen oturumları düşürür.
4. AfterSp doluysa çağrılır.
5. Hata IExceptionNotifier'a bildirilir ve loglanır — iş sessizce yutulmaz; çalıştırma geçmişi App.BackgroundWorkers.Jobs ekranındadır (ExecutionDate, Duration, Status, FailureReason, ExceptionDetails).

Önemli: SqlWorker ve BackupWorker tiplerinde asıl iş BeforeSp/AfterSp prosedürlerindedir. Yani "her gece stok kapanışı" demek = WorkerType: 2 + BeforeSp: "Wms_S_NightlyClose". Prosedürü sql/object/ altına yazmayı unutma.

Tanımlar değiştikten sonra zamanlayıcıya yansıması için "Zamanlanmış işleri yeniden üret" çalıştırılır: toolbar butonu UiEvalService.ApiGenerateBackgroundWorkers() (§9.13).

Otomasyon reçetesi — "belirli zamanda şu iş yapılsın" taleplerinin tamamı bu üçlüyle kurulur, kod yazılmaz:

Talep	Kurulum
Zamanlanmış SQL işi (kapanış, özet tablo, temizlik)	WorkerType: 2 + BeforeSp + sql/object/ prosedürü
Zamanlanmış e-posta (rapor maili, hatırlatma)	WorkerType: 1 + Options (Mail şablonu + TableName) + kuyruğa satır yazan BeforeSp
Olay bazlı bildirimlerin dağıtımı	WorkerType: 3 (kuyruğu boşaltır) + Notification Type/Rule kayıtları (§9.11)
Oturum temizliği / yedekleme	WorkerType: 4 / 5 (+ App:BackupPath)

Zamanlanmış e-posta (MailQueueWorker) — "her sabah geciken siparişler listesi şu kişilere mail atılsın" isteğinin yolu budur. Worker'ın Options alanı bir MailQueueWorkerOptions JSON'udur:

{ "MailType": "OrderDelay", "MailSubject": "Geciken Siparişler",
  "MailTemplate": "<h3>Geciken siparişler</h3>@Model.Tables[0]",
  "TableName": "{0:MT3_GECIKEN_SIPARIS:IN:Order Delay Notification:0:}" }

• MailTemplate Razor ile render edilir (EmailLayout düzeni içinde).
• TableName maildeki tabloları tanımlar; IN gövdeye gömülür, PDF/XLS/TXT ek dosya olur.
• Gönderilecek satırlar BackgroundWorker_MailQueue kuyruk tablosuna yazılır (To, MailParameter, TableName, TableParameter, Attachment, RelatedRecordId); kuyruğa yazma işi genellikle BeforeSp prosedüründe yapılır. Ayrıntılı biçim api/modules/Sozsoft.MailQueue modülündedir.

9.11 Bildirimler (App.Notifications.*)

Üç ekran: Notification Types (bildirim türü tanımı), Notification Rules (kim, hangi türde, hangi kanaldan alacak), Notifications (üretilmiş bildirimler / geçmiş).

NotificationRule alanı	Anlam
NotificationTypeId	Hangi tür olay (YeniSiparis, SiparisOnaylandi…)
RecipientType + RecipientId	User / Role / OrganizationUnit + kullanıcı adı, rol adı ya da birim kodu
Channel	Mail, Sms, WhatsApp, Rocket, Desktop, UiToast, UiActivity
IsActive	Kural açık mı
IsFixed	Kullanıcı profilinden kapatılamaz (zorunlu bildirim)
IsCustomized	Kullanıcı kendi tercihini yazmış

Bildirim üretme yolu: bir Notification kaydı oluşur (tür, kural, alıcı, mesaj) ve NotificationWorker (§9.10) kuyruğu kanala göre gönderir. Kayıt SQL tarafından (InsertAfterCommand, prosedür) ya da Dynamic Service'ten yazılabilir.

Onay akışındaki Inform düğümü e-posta gönderir (MailQueue üzerinden); UI bildirimi istiyorsan ayrıca bir bildirim kuralı gerekir.

9.12 Raporlar (App.Reports.*)

Raporlama DevExpress XtraReports tabanlıdır ve iki katmanı vardır:

Katman	Ne
Hazır (predefined) raporlar	DynamicGrid, DynamicTree, DynamicForm — o anki ekranın sütunlarını, filtrelerini ve verisini alıp yazdırılabilir çıktı üretir
Rapor şablonları	App.Reports.ReportTemplates + App.Reports.Categories ekranlarındaki kayıtlar; tasarımcıda çizilir, adıyla açılır

Route'lar: görüntüleyici /admin/reports/{report}/view/{id?}/{listFormCode?}, tasarımcı /admin/reports/{report}/design/{id?}/{listFormCode?}.

• Her List ekranının araç çubuğundaki rapor aksiyonu DynamicGrid (TreeList'te DynamicTree) raporunu o anki filtrelerle açar; bunun için hiçbir tanım yapılmaz.
• Kendi düzeni istenen çıktı (fatura, teklif, iş emri) için ReportTemplate kaydı açılır ve tasarımcıdan çizilir; ekrana CommandColumnJson butonu ile bağlanır (Url: "/admin/reports/{ReportAdi}/view/@Id").
• Rapor şablonları veritabanı kaydıdır; configs/seeds/ altına düşmez (§9.14).

9.13 UiEvalService — buton ve script'ten çağrılabilen platform aksiyonları

CommandColumnJson.OnClick ve EditorScript'in custom tarifi eval ile çalıştığı için platformun hazır aksiyonları buradan çağrılır. Uydurma metot yazma; kullanılabilir olanlar:

Çağrı	Ne yapar	Sunucu yetkisi
UiEvalService.ApiGenerateBackgroundWorkers()	Zamanlanmış iş tanımlarını yeniden üretir	—
UiEvalService.ApiClearRedisCache()	Dağıtık önbelleği temizler	—
UiEvalService.ApiKickUser(userId, gridRef)	Kullanıcının oturumunu düşürür, grid'i yeniler	—
UiEvalService.ApiDeleteDynamicService(id, gridRef)	Dynamic Service kaydını onay alarak siler (yüklü assembly de düşer), grid'i yeniler	App.DeveloperKit.DynamicServices.Delete
UiEvalService.ApiDbMigrate()	Migration + seed akışını başlatır, log panelini açar	App.Setup.Migrate

9.14 Platformun hazır gelen diğer konfigürasyon ekranları

Bir istek geldiğinde önce bu listeye bak: karşılığı olan bir ekran varsa yeni artefakt üretilmez, var olan ekrandan kayıt girilir. Aşağıdaki tablo sık kullanılanların özetidir; Saas ve Administration menülerindeki ekranların tamamı, tabloları, kapsamı ve hangi talepte kullanılacağı lowcode-reference.instructions.md §12'dedir.

İstek	Ekran / kayıt	Route
"Belge numarası otomatik olsun"	Sequence (§9.9)	/admin/list/App.Definitions.Sequence
"Şu iş her gece çalışsın"	Recurring Jobs (§9.10)	/admin/list/App.BackgroundWorkers.RecurringJobs
"Şu olayda bildirim gitsin"	Notification Types + Rules (§9.11)	/admin/list/App.Notifications.NotificationRules
"Fatura/teklif çıktısı"	Report Templates (§9.12)	/admin/list/App.Reports.ReportTemplates
"Yeni bir veritabanı bağlantısı"	Data Source	/admin/list/App.DataSource
"Uygulama ayarı (e-posta, limit, açık/kapalı)"	Setting Definitions + Ayarlar ekranı	/admin/list/App.SettingDefinitions · /admin/settings
"Metin/çeviri değişsin"	Languages + Language Texts	/admin/list/App.Languages.LanguageText
"Yetki/rol/kullanıcı düzenlemesi"	Roles · Users · Permissions · Organization Units	/admin/list/AbpIdentity.Roles · /admin/ous
"Şube kırılımı"	Branches	/admin/list/App.Branches
"Kimin ne yaptığını görelim"	Audit Logs · Sessions · Activity Log	/admin/list/App.IdentityManagement.AuditLogs
"Belirli saatlerde/IP'lerden girilsin"	Work Hours · IP Restrictions	/admin/list/App.Restrictions.WorkHour
"Dosya yükleme/yönetme"	File Manager	/admin/files
"Global aramada çıksın"	Global Search kayıtları (System, Group, Term, Weight, Url)	/admin/list/App.Definitions.GlobalSearch
"Duyuru, anket, sosyal akış, etkinlik"	Intranet ekranları	/admin/list/App.Intranet.*
"Para birimi, ülke/il/ilçe, departman, ünvan, birim…"	Definitions ekranları	/admin/list/App.Definitions.*
"Menü düzeni"	Menu Manager (§9.7)	/admin/menuManager
"Genel siteye sayfa"	Public sayfa tasarımcıları	/admin/public/{home|about|services|contact}/designer
"Yapay zekâ asistanı"	AI Bot tanımları	/admin/list/App.Definitions.AiBot

Seed uyarısı — bu kayıtlar configs/seeds/ altına düşmez. Wizard, custom component, CRUD endpoint ve SQL nesneleri seed dosyası üretir; Sequence, BackgroundWorker, NotificationRule, ReportTemplate, GlobalSearch gibi kayıtlar yalnızca veritabanında yaşar. Veritabanı sıfırlanınca geri gelmesi gerekiyorsa iki yol vardır:

1. sql/execute/{Ad}.sql altında, kaydı varsa güncelleyen/yoksa ekleyen bir prosedür yaz (§8.4 sözleşmesi) — proje kapsamındaki doğru yol budur.
2. Platformun kendi varsayılanıysa api/src/Sozsoft.Platform.DbMigrator/Migrations/HostData.json (AiBots, Settings, NotificationTypes, NotificationRules, BackgroundWorkers, Currencies, ContactTitles) — bu dosya çekirdek koda aittir, proje talebi için tercih edilmez.

"Ekranı ürettim ama numaratörü/zamanlanmış işi de kurdum" diyorsan, o kayıtların seed karşılığını da yazmadıysan teslim eksiktir.

---

9.1. Artefakt G — Liste verisi seed dosyası (data/{ListFormCode}.json)

Ekrandan girilen kayıtların (widget tanımı, parametre tablosu, sabit liste) veritabanı sıfırlandığında geri gelmesi için kullanılır. Bağlantı ListForm kaydındaki SeedFilePath alanıdır; boşsa ne geri yükleme ne de senkronizasyon yapılır. Ekrandaki hangi işlemin dosyaya yansıyacağını SeedSyncInsert, SeedSyncUpdate ve SeedSyncDelete bayrakları belirler — üçü de kapalıyken dosya yalnızca seed sırasında okunur, hiç yazılmaz.

{
  "ListFormCode": "App.DeveloperKit.IntranetWidgets",
  "KeyFieldName": "Id",
  "GeneratedAt": "2026-09-04T00:00:00Z",
  "Rows": [
    { "Id": "542e0ab0-…", "Code": "documents", "Column": 0, "Order": 20, "IsActive": true }
  ]
}

Alan	Sözleşme
ListFormCode	Verinin ait olduğu ekran; dosya adıyla aynı olmalı. Boşsa dosya adı kullanılır
KeyFieldName	Satırların eşleştiği anahtar alan; boşsa ListForm.KeyFieldName
Order	Uygulama sırası; küçük olan önce uygulanır (yabancı anahtarlı tablolarda önce tanım dosyası). Yoksa 0, eşitlikte dosya adına göre sıralanır
Rows	Ekranın select alanlarından oluşan satırlar. Enum'lar sayı olarak yazılır (SQL kolonu ne ise o); dil anahtarları :: öneki olmadan yazılır

Kurallar:

• Anahtar dosyada durur. Insert varsayılanları anahtarı @NEWID ile üretir; ListFormSeedDataApplier dosyadaki anahtarı geri yazar, böylece aynı dosya birden çok kez uygulandığında kopya kayıt oluşmaz. Elle dosya yazarken anahtarı deterministik üret (ör. koddan türeyen GUID).
• Identity anahtarlı tablolarda satır anahtarsız yazılır. Id alanı dosyada yoksa anahtar veritabanına bırakılır; satırın var olup olmadığı dosyadaki tüm alan değerlerinin (tenant kapsamı dahil) eşleşmesine bakılarak belirlenir.
• Dosyadaki değer varsayılanı ezer. InsertFieldsDefaultValueJson yalnızca dosyada bulunmayan alanları doldurur (audit kolonları, kapsam, anahtar); ekrandan kayıtta ise varsayılan girilen değeri ezer.
• @USER:kullanıcıAdı değeri seed sırasında o kullanıcının anahtarına çözülür; kullanıcı anahtarları her kurulumda yeniden üretildiği için dosyaya GUID yazılmaz. Kullanıcı bulunamazsa alan boş kalır.
• Uygulama yalnızca ekler: anahtarı veritabanında bulunmayan satırlar INSERT edilir; var olan kayıt güncellenmez (her migrate'te ekrandaki güncel değerler dosyadaki eskisiyle ezilmesin diye) ve dosyada olmayan satır silinmez.
• Yazma yönü bayrağa bağlıdır: list-form-data/* ve list-form-dynamic-api/* uçlarında insert → SeedSyncInsert, update → SeedSyncUpdate, delete → SeedSyncDelete; ImportManager toplu yüklemesi SeedSyncInsert bayrağına bakar ve dosyayı listenin tamamıyla yeniden yazar.
• Audit/tenant kolonları dosyaya yazılmaz; InsertFieldsDefaultValueJson + kapsam üretir.

10. Uçtan uca reçeteler

10.1 "Var olan bir tablo için ekran aç"

1. Tablo yoksa SQL Table Designer ile oluştur (varsayılan kolonlarla).
2. Ekran birden çok tablodan besleniyorsa View Designer ile view üret.
3. Wizard: menü/kimlik → veri ayarları (SelectCommandType + SelectCommand + anahtar) → alanlar → (gerekiyorsa) alt form/widget/workflow → yayınla.
4. Hesaplanan alanlara EditorScript, biçimli alanlara EditorOptions ver.
5. Doğrula: menü görünüyor mu, yetkiler roldeki kullanıcı için doğru mu, tenant filtresi çalışıyor mu, seed dosyası oluştu mu.

10.2 "Ana-detay ekranı"

1. Detay ekranını menüsüz wizard ile üret (CreateMenu: false).
2. Ana ekranın SubForms listesine ParentFieldName → ChildFieldName eşlemesini ve DbType ekle.
3. İki ekranın yetkileri ayrıdır; detayın yetkisi verilmemişse sekme görünmez.

10.3 "Serbest yerleşimli sayfa / dashboard"

1. Gerekli endpoint'ler yoksa CRUD Endpoint üret.
2. Custom Components ekranı → yeni satır → Design → Visual Designer: PageContainer → FlexRow → içine platform düğümleri (listFormCode ile) ve/veya Form.
3. Veri kaynaklarını Data sekmesinden bağla; filtreleri route/query/record kaynaklarıyla kur, required bayrağını bilinçli seç.
4. Görünürlük ve komut yetkilerini ver (designerPermission, *Permission).
5. Wizard ComponentKind: 1 ile menüye bağla.
6. Doğrula: data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json içindeki satır ve ilgili crud/*.json dosyaları oluştu mu.

10.4 "Kanban panosu"

1. Tabloda durum kolonu olsun (Status).
2. Wizard'da Todo: true, DefaultLayout: "todo", TodoOptionDto içinde TitleExpr, StatusExpr, StatusOrder (kolon sırası), AssigneeExpr, DueDateExpr doldur.
3. Kolonlar statusExpr değerlerinden üretilir; kartlar sürüklenerek durum değiştirir, panodan yeni kolon eklenebilir.

---

10.5 "Rapor sorgusunu API olarak aç"

1. Sorguyu SQL Query Manager'da yaz ve çalıştır, sonucu doğrula.
2. Tekrar kullanılacaksa view olarak deploy et (sql/object/…), tek seferlikse Custom Endpoint içinde bırak.
3. Custom Endpoints ekranından kaydı oluştur: Url, Method, DataSourceCode (kullanıcının kendi tenant veritabanı isteniyorsa "!Tenant"), Sql, ParametersJson, PermissionsJson.
4. Parametreleri Query/Path/Body olarak tanımla; hiçbirini SQL'e string birleştirme ile koyma.
5. Erişimi PermissionsJson ile daralt; dispatcher kapısının (…CustomEndpoints.Get vb.) ilgili rolde açık olduğunu doğrula.

10.6 "Konfigürasyonla çözülemeyen iş mantığı"

Eksik olan bir bileşen olayı/prop'u/küçük yeteneğiyse bu reçete değil §7.3'teki not geçerlidir: var olan bileşene eklenir, yeni bileşen ya da Developer Kit ekranı üretilmez.

1. Önce gerçekten çözülemediğini göster: ListForm + SQL + Custom Endpoint neden yetmiyor, bir iki cümleyle yaz.
2. Dynamic Service oluştur; PlatformAppService türet, [Authorize(...)] ile koru.
3. TestCompile → hatasız → Publish. CompilationStatus Success olmadan yayınlama.
4. Swagger'da ControllerName altında göründüğünü doğrula.
5. Ekran tarafında bu servisi ya ListForm'un *ServiceAddress alanından ya da Custom Component'in bir data source'undan tüket.

10.7 Şablon senaryo — "onaylı talep formu" (avans, izin, masraf, satın alma…)

Bu tür isteklerin tamamı aynı iskeleti kullanır. Kullanıcı "avans talep formu istiyorum" dediğinde üretilecek dosya seti:

configs/seeds/host/
├── sql/object/Hr_T_AdvanceRequest.sql              ← tablo (+ PostgreSQL hedefse postgres/object/…)
├── crud/Hr_T_AdvanceRequest.json                   ← yalnızca Custom Component yolunda gerekir
├── data/App.DeveloperKit.CustomComponents.json     ← yalnızca serbest yerleşim isteniyorsa
├── wizard/AdvanceRequestApprovals.json             ← (varsa) menüsüz alt ekran, küçük SeededAt
└── wizard/AdvanceRequests.json                     ← ana ekran + menü + yetki + dil + onay akışı

Karar: Talep formu standart bir kayıt listesi + düzenleme formu + onay akışı ise ComponentKind: 0 (List) yeter ve component seed verisi + crud/ dosyalarına hiç gerek yoktur. Custom Component yoluna yalnızca serbest yerleşim (özet kartlar, çok adımlı sihirbaz, gömülü panolar) isteniyorsa geçilir.

Adım adım:

1. Tablo — iş kolonları + §8.1 varsayılanları. Onay akışı için dört kolon şarttır: durum (Status), onaylayan (ApproverId), onay tarihi (ApprovalDate), açıklama (ApprovalNote). Talep sahibi için de bir kolon (EmployeeId) bulunmalıdır.
2. Wizard dosyası — §4.4'teki iskelet:
   • IsTenant: true (tabloda TenantId var), IsDeletedField: true, IsCreatedField: true
   • MenuParentCode = modül kökü (App.Hr); yoksa wizard yaratır, Order = max + 1
   • PermissionGroupName = App.Hr, EN + TR görünen adlarıyla
   • Görünümler: Grid + Card açık; durum akışı görsel isteniyorsa Todo: true + TodoOptionDto (§9.8)
3. Alanlar — Groups içinde iki grup mantıklıdır: "Talep" (tutar, tarih, açıklama) ve "Onay" (durum, onaylayan, onay tarihi, onay notu). Onay grubundaki alanlar EditorOptions: "{\"readOnly\":true}" ile kilitlenir; kullanıcı doldurmaz, akış doldurur.
4. Hesap ve varsayılanlar — EditorScript ile:
   • Talep tarihi form açılışında bugün: today tarifi, tetikleyici open
   • Tutar × oran gibi hesaplar: multiply / percent
   • Eşik üstü tutarda uyarı: notify ya da ask, koşulu greaterThan
5. Onay akışı — §4.7'deki WorkflowDto. Tipik grafik: Start → Compare (tutar eşiği) → Approval (yönetici) / Approval (üst yönetici) → Inform → End. ApprovalIsFilterUserName: true ile herkes yalnızca kendi onayına düşenleri görür, ApprovalIsResetWorkflow: true ile kayıt güncellenince akış başa döner.
6. Yetki — wizard App.Hr.AdvanceRequests kökünü ve .Create/.Update/.Delete/.Export/ .Import/.Note alt yetkilerini üretir. Onaylayanların rolüne kök + .Update verilir; talep sahiplerine kök + .Create yeter.
7. Dil — menü/başlık/açıklama metinleri wizard dosyasındaki Language bölümünden, alan başlıkları her Items öğesinin En/Tr alanlarından üretilir. Ayrıca LanguagesData.json'a dokunmaya gerek yoktur.
8. Teslim — dosyaları listele, DB Migrate gerektiğini söyle, §11 kontrol listesini geç.

Bu iskeletin türevleri: izin talebi (tutar yerine gün sayısı, days tarifi), masraf talebi (alt form olarak masraf kalemleri → menüsüz wizard + SubForms), satın alma talebi (kalemler + tedarikçi lookup'ı + iki kademeli onay).

---

11. Teslim öncesi kontrol listesi

• Menü, route ve ekran sözleşmesi birbirini gösteriyor.
• Kök yetki + aksiyon yetkileri var; menü RequiredPermissionName ile bağlı.
• Yetki grubunun EN + TR görünen adı var.
• Kullanıcıya görünen her metnin EN + TR dil anahtarı var; anahtar tekrar edilmemiş.
• IsTenant (ve gerekiyorsa IsBranch/IsOrganizationUnit) doğru; sorgular tenant güvenli.
• Tüm SQL parametreli; string birleştirme yok.
• DeleteCommand = DefaultDeleteCommand("{Tablo}").
• Seed dosyası oluştu; InsertedRecords yalnızca gerçekten yaratılan kayıtları içeriyor.
• Bağımlılıklar (custom component, crud endpoint, sql nesnesi) da seed'li.
• Yalnızca veritabanında yaşayan konfigürasyon (Sequence, zamanlanmış iş, bildirim kuralı, rapor şablonu) üretildiyse sql/execute/ altında geri getirici script'i de yazıldı (§9.14).
• Export zip'i başka bir ortamda açıldığında ekran ayağa kalkıyor.
• Geri alma yolu yazılı: wizard dosyasını sil → InsertedRecords temizlenir.

Prompt ile üretim yaptıysan ek olarak:

• Dosyalar doğru kapsam klasöründe (host/ ya da tenants/{tenantId}/).
• Üretim sırası doğru (§0.2) ve bağımlı wizard'ın SeededAt damgası daha büyük.
• Tablo/kolon adları uydurulmadı; ya var olan nesneden okundu ya da sql/object/ altında üretildi.
• KeyFieldDbSourceType, tablodaki Id tipiyle uyumlu.
• Açılan her görünümün zorunlu option alanı dolu (§9.8).
• Custom component'te route yetkisiz üretildiği için koruma bileşenin içinde (designerPermission / *Permission / checkPermission).
• Custom component visual modda ise Props.visualDesigner ile Code marker'ı aynı dokümanı taşıyor.
• Menü ve route elle eklenmedi; wizard dosyasından geliyor.
• Kullanıcıya hangi dosyaların üretildiği ve DB Migrate gerektiği söylendi.
• Keşif turu işletildi (§0.6): Tur 1 soruları soruldu, yol için gerekçe verildi ve tarif üretimden önce onaylatıldı — kullanıcı "sorma / sen seç" demedikçe.
• Tarifte varsayılanla doldurulan satırlar (varsayılan) olarak işaretlendi ve üretim sonunda ayrıca hatırlatıldı (§0.6.6).
• Hangi tabloya yazılacağı, onaycılar ve hesap/iş kuralı formülleri varsayılmadı, soruldu (§0.6.5).
• Görselden üretildiyse: platformda karşılığı olmayan öğeler ve yapılan varsayımlar (tablo/kolon adları, anahtar tipi, lookup kaynakları) açıkça bildirildi (§0.7.4).
• Talebin hazır araçlarla karşılanamayan kısmı için yeni bileşen üretilmedi; var olan bileşene eklenen olay/prop/küçük yetenek tarifte yazıldı ve onaylandı (§7.3).
• Bileşene ekleme yapıldıysa geriye dönük uyumlu: mevcut varsayılan/davranış değişmedi, componentProps.json + (olaysa) DESIGNER_PRIMARY_EVENTS + reference §10.9/§10.10 güncellendi; npm run typecheck ve npm run lint temiz.
• Çerçeve dışına çıkan hiçbir değişiklik onaysız yapılmadı (§0.8); çerçeve içinde yapılabilen her şey sorudan önce bitirildi.